Η αποστολική περικοπή της Κυριακής των Απόκρεω (Α’Κορ. 8:8-13, 9:1-2) μάς εισάγει σε ένα βαθύτατα ποιμαντικό ζήτημα: τη σχέση της προσωπικής μας ελευθερίας με την ευθύνη απέναντι στον αδελφό. Ο απόστολος Παύλος, ενώ ξεκαθαρίζει ότι «Η τροφή δεν μας φέρνει πιο κοντά στον Θεό», κορυφώνει τον λόγο του με τη συγκλονιστική απόφαση: «δεν θα φάω ποτέ κρέας, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Η αγάπη τίθεται πάνω από το δικαίωμα· η σωτηρία του άλλου πάνω από τη δική μου αυτάρκεια.
Ο Παύλος δεν αναιρεί την ελευθερία του. Γνωρίζει ότι τα είδωλα δεν είναι τίποτε και ότι η βρώση ειδωλοθύτων δεν έχει ουσιαστική πνευματική δύναμη. Όμως βλέπει πιο βαθιά: αν η πράξη του γίνει αφορμή πτώσης για τον «ασθενούντα» αδελφό, τότε η ελευθερία μετατρέπεται σε αμαρτία. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σχολιάζει χαρακτηριστικά: «Δεν έβλαπτε το φαγητό, αλλά η ασθενής συνείδηση· και γι’ αυτό προέταξε ο Παύλος την αγάπη». Το πρόβλημα δεν είναι το αντικείμενο, αλλά η καρδιά του ανθρώπου.
Η φράση «δεν θα φάω ποτέ κρέας, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου» αποκαλύπτει το ήθος της αυτοθυσίας. Ο Παύλος είναι έτοιμος να στερηθεί κάτι επιτρεπτό, όχι από νομικισμό, αλλά από αγάπη. Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής τονίζει ότι η τελειότητα της αγάπης φαίνεται όταν ο χριστιανός παύει να διεκδικεί, γιατί τότε ελευθερώνεται πραγματικά.
Στην εποχή μας, το μήνυμα αυτό είναι εξαιρετικά επίκαιρο. Η θρησκευτικότητα συχνά εκφράζεται με τρόπο απόλυτο, αυστηρό, ενίοτε και επικριτικό. Υπάρχει ο κίνδυνος η τήρηση των νηστειών, των κανόνων ή των τυπικών διατάξεων να μετατραπεί σε μέσο υπεροχής και όχι σε οδό ταπείνωσης. Ο άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης έλεγε: «Ο Χριστός δεν θέλει σκληρότητα· θέλει αγάπη και διάκριση». Και ο άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης συμβούλευε ότι πρέπει να προσαρμόζουμε τον λόγο και την απαίτηση «κατά την χωρητικότητα του άλλου», ώστε να μη συντρίβουμε τον αδύναμο.
Η Εκκλησία πάντοτε κινείται σ’ αυτό το πνεύμα της πνευματικής θεραπείας. Οι ιεροί Κανόνες δεν είναι στεγνές νομικές διατάξεις, αλλά «ιατρεία πνευματικά», γι’ αυτό και ο Μέγας Βασίλειος σημειώνει ότι δίνονται «όχι για τιμωρία, αλλά για διόρθωση». Ο σκοπός είναι η ίαση της ψυχής, όχι η καταδίκη της. Η αυστηρότητα χωρίς διάκριση μπορεί να οδηγήσει σε απόγνωση· η οικονομία με αγάπη οδηγεί στη μετάνοια.
Στην σημερινή Κυριακή των Απόκρεω, λίγο πριν εισέλθουμε στην περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, καλούμαστε να αναλογιστούμε όχι μόνο τι τρώμε, αλλά πώς αγαπούμε. Η αποχή από το κρέας έχει νόημα όταν συνοδεύεται από αποχή από την κατάκριση και την περιφρόνηση. Αν η νηστεία μας γίνει αφορμή να σκανδαλιστεί ή να απομακρυνθεί ένας αδελφός, τότε χάνουμε το πνεύμα της.
Ας θυμόμαστε ότι κάθε άνθρωπος έχει διαφορετική πνευματική δυνατότητα, διαφορετικά τραύματα και διαφορετικό ρυθμό πορείας. Η διάκριση, που ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος ονομάζει «μεγαλύτερη από όλες τις αρετές» είναι το κλειδί. Με αυτήν αποφεύγουμε την εξουθένωση του άλλου και μετατρέπουμε την πίστη σε χώρο φιλοξενίας. Το μέτρο της χριστιανικής ζωής δεν είναι τι επιτρέπεται, αλλά τι οικοδομεί. Γιατί τότε η ελευθερία μας γίνεται αγάπη, και η αγάπη γίνεται σωτηρία.
