Υπάρχουν ιστορίες που δεν γράφτηκαν ποτέ σε επίσημα αρχεία. Που δεν χώρεσαν σε στατιστικές και δελτία ειδήσεων. Που έμειναν κλεισμένες σε θαλάμους νοσοκομείων, σε βλέμματα γεμάτα αγωνία, σε σιωπές που έμοιαζαν πιο δυνατές από κάθε κραυγή.
Αυτές τις ιστορίες επιχειρεί να ανασύρει ο Γιάννης Πρώιος στο βιβλίο «Ακούω τη σιωπή σου» (Εκδόσεις Τύρφη), το οποίο παρουσιάζεται στο φουαγιέ του Βασιλικού Θεάτρου Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με το ΚΘΒΕ. Ένα έργο αφιερωμένο στους ανθρώπους που έζησαν, αρρώστησαν, στιγματίστηκαν και συχνά χάθηκαν στη σκιά του AIDS τη δεκαετία του ’80.
«Ο τίτλος δεν είναι τυχαίος», λέει στο emakedonia ο συγγραφέας. «Οι ζωές αυτών των ανθρώπων, λόγω του στίγματος και των κοινωνικών δυσκολιών, ήταν πάντα μέσα στη σιωπή».
Από το θέατρο στη μνήμη
Η αφετηρία του βιβλίου δεν ήταν εκδοτική. Ήταν θεατρική.
Το 2015, το ΚΘΒΕ ήθελε να ανεβάσει μια παράσταση για την Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Τον πλησίασαν για να διαβάσω δύο έργα, στο ένα εκ των οποίων θα έκανε και τη σκηνογραφία. Εκεί κατάλαβε ότι οι ιστορίες που λέγονταν αφορούσαν κυρίως το εξωτερικό. «Στην Ελλάδα, τα πράγματα ήταν ακόμη πιο δραματικά», θυμάτε.
Έτσι ξεκίνησε να γράφει. Όχι με στόχο ένα βιβλίο, αλλά για να δημιουργήσει το έργο που τελικά ανέβηκε από το ΚΘΒΕ.
«Είχα χάσει πολλούς φίλους. Είχα ζήσει από κοντά τη μονάδα. Είχα βοηθήσει ανθρώπους με HIV. Άρχισα απλώς να ιστορώ».
Το αποτέλεσμα ήταν επτά θεατρικοί μονόλογοι, που καλύπτουν μια ολόκληρη διαδρομή: από το πρώτο κρούσμα στη Θεσσαλονίκη έως τη σύγχρονη εμπειρία ενός οροθετικού.
«Ήθελα να κάνω μια διαχρονική βόλτα. Ο πρώτος μονόλογος είναι για το πρώτο περιστατικό στο Ιπποκράτειο. Ο τελευταίος βασίζεται σε μαρτυρία ανθρώπου από το ΚΕΛΠΝΟ».
Έμεινε μαζί του μέχρι το τέλος
Η σχέση του Πρώιου με το θέμα δεν είναι θεωρητική. Είναι βιωματική.
«Ήρθα σε επαφή με τον HIV όταν ένας από τους καλύτερούς μου φίλους διαγνώστηκε και πέθανε. Ήταν μόνος του. Η οικογένειά του τον είχε αποβάλει επειδή ήταν ομοφυλόφιλος. Δεν είχε κανέναν άλλον πέρα από εμένα».
«Μέσα στη μονάδα γνώρισα ανθρώπους. Μετά δραστηριοποιήθηκα και σε σύλλογο εθελοντών κατά του AIDS. Ήταν μια εμπειρία που με σημάδεψε».
Η απώλεια αυτή διαπερνά το βιβλίο. Όχι ως μελοδραματισμός, αλλά ως αλήθεια.
«Φεύγοντας από το δωμάτιο του φίλου μου, πίστευα ότι είχα κολλήσει. Τόση άγνοια υπήρχε τότε. Ο κόσμος φοβόταν να πιει από το ίδιο ποτήρι».
Ο στιγματισμός που άλλαξε μορφή
Σήμερα, ο HIV δεν είναι πια θανατική καταδίκη. Όμως, σύμφωνα με τον Πρώιο, το κοινωνικό βάρος παραμένει.
«Ο ιός έχει πια μια μορφή συγκαλυμμένου στιγματισμού. Δεν είναι ωμός. Είναι υφέρπων. Ο καθωσπρεπισμός μας τον κρύβει».
Την ίδια στιγμή, επιμένει να αποκαθιστά επιστημονικά δεδομένα.
«Όταν κάποιος μπει σε αγωγή, ο ιός μηδενίζεται στο αίμα. Δεν είναι μεταδοτικός. Είναι απολύτως αντιμετωπίσιμος».
Η ενημέρωση, ωστόσο, δεν αρκεί χωρίς ενσυναίσθηση. Και αυτή είναι που επιχειρεί να καλλιεργήσει το βιβλίο.
Το βιβλίο ως πράξη ευθύνης
Για τον ίδιο, η έκδοση του «Ακούω τη σιωπή σου» δεν είναι απλώς μια ακόμη κυκλοφορία.
«Νιώθω όπως στην πρεμιέρα της παράστασης. Τότε ήρθαν άνθρωποι των οποίων η ζωή ιστορείται στους μονολόγους. Με αγκάλιαζαν, έκλαιγαν, χαμογελούσαν».
Η συγκίνηση, όπως λέει, συνοδεύεται από μια αίσθηση καθήκοντος.
«Είναι σαν να έχεις κάνει το χρέος σου. Δεν υπάρχουν πολλά θεατρικά κείμενα για τον HIV. Ήθελα να υπάρχει κι αυτός ο λόγος».
Επιστροφή στον τόπο της αρχής
Δεν είναι τυχαίο ότι η παρουσίαση γίνεται στο Βασιλικό Θέατρο.
«Ήθελα να γίνει στον χώρο από όπου ξεκίνησαν όλα. Θέλω να ευχαριστήσω το ΚΘΒΕ για την ανάθεση, για την παράσταση, για τη στήριξη».
Ο κύκλος κλείνει εκεί όπου άνοιξε: στο θέατρο, στη συλλογική μνήμη, στον δημόσιο διάλογο.
Να ακούμε όσα δεν ειπώθηκαν
Το «Ακούω τη σιωπή σου» δεν ζητά οίκτο. Ζητά προσοχή. Ζητά να σκύψουμε πάνω σε μια εποχή που προτιμήσαμε να ξεχάσουμε. Σε ανθρώπους που θάφτηκαν όχι μόνο στη γη, αλλά και στη λήθη.
Μέσα από τις λέξεις του Γιάννη Πρώιου, η σιωπή παύει να είναι κενό. Γίνεται φωνή. Μνήμη. Υπενθύμιση.
Και ίσως, τελικά, ένας τρόπος να μάθουμε, έστω και αργά, να ακούμε εκείνους που κάποτε αναγκάστηκαν να σωπάσουν.
Για το βιβλίο θα μιλήσουν η Ελένη Μακίσογλου και ο Βαγγέλης Τασιόπουλος, αποσπάσματα θα διαβάσει η Μαρία Ανθίδου, ενώ την εκδήλωση συντονίζει η Χριστίνα Γεωργιάδου.
Παρουσίαση: Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου στις 5.30μμ
Φουαγιέ Βασιλικού Θεάτρου
