Ο διεθνούς φήμης φωτογράφος παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Θεσσαλονίκη την εμβληματική του έκθεση «Panigiria» και με αυτή την αφορμή μιλάει στο emakedonia.gr
Μπορεί ένα κλικ να αποτυπώσει μια στιγμή και μια εποχή ταυτόχρονα; Μπορεί μια φωτογραφία να σε κάνει να νιώσεις το τράνταγμα της γης, να ακούσεις τις φωνές του δάσους;
Στην έκθεση «Panigiria» ο Γιάννης Δήμου μέσα από τον φακό του αποτύπωσε τη δική του Ελλάδα, αυτή που αγάπησε, αυτή που πεθύμησε και αυτή που μοιάζει να φεύγει ανεπιστρεπτί.
Ο διεθνούς φήμης φωτογράφος παρουσιάζει στην γκαλερί Pinakotheke την εμβληματική του έκθεση με τις φωτογραφίες που τράβηξε από το 1975 έως το 1994 στα πανηγύρια της Ηπείρου.
Η έκθεση, που έχει ταξιδέψει από την Ευρώπη μέχρι το Μεξικό και την Ιαπωνία, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Θεσσαλονίκη.
Ο φωτογράφος βρέθηκε στην πόλη με αφορμή τα εγκαίνια της έκθεσης στις 30 Ιανουαρίου και παραχώρησε μια αποκλειστική ξενάγηση στο emakedonia.gr.
Ο Γιάννης Δήμου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1944 και μέχρι την ηλικία των 11 ετών ζούσαν με την οικογένειά του στην Άνω Πόλη. Το 1955 μετακόμισαν στις ΗΠΑ για οικονομικούς λόγους. Έχοντας ζήσει τα πιο τρυφερά του χρόνια στη Θεσσαλονίκη, η Ελλάδα έμεινε για πάντα μέσα του. Γύρισε τελικά για να πάει γυμνάσιο και έπειτα βρέθηκε ξανά στην Αμερική για να σπουδάσει ζωγραφική - δεν είχε μπει ακόμα η φωτογραφία στη ζωή του. Σπούδασε Ιστορία της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο και έκανε μεταπτυχιακό στη ζωγραφική το 1968. Η πατρίδα όμως δεν σταμάτησε να του λείπει ποτέ.
Τελικά βρήκε την ευκαιρία να επιστρέψει στην Ελλάδα εν μέσω χούντας. Όντας και Αμερικανός πολίτης, ήθελε να αποφύγει τον αμερικανικό στρατό ο οποίος θα τον έστελνε στο Βιετνάμ ενώ παράλληλα είχε βρει τρόπο να εξαγοράσει την θητεία του στην Ελλάδα. «Γύρισα στην Ελλάδα για να ζωγραφίσω. Σιγά-σιγά όμως, όταν εμβάθυνα, με "άρπαξε" η φωτογραφία γιατί παράγεται πιο εύκολα και έχει άλλες δυνατότητες» λέει χαρακτηριστικά. «Επέστρεψα και πήγα στην Αθήνα όπου δούλεψα για 17 χρόνια στο αμερικανικό κολλέγιο. Μετά άρχισα να κάνω εκθέσεις, να με καλούν σε φεστιβάλ, Φάνηκε πως η ροή μου ήταν γι’ αυτή την τέχνη» προσθέτει.
Σχεδόν με το που γύρισε στην Ελλάδα γνώρισε την Μπερναντίν, μια 24χρονη τότε ολλανδέζα που έψαχνε κι αυτή τον δρόμο της. Γνωρίστηκαν σε ένα πάρτι στη Θεσσαλονίκη, μίλησαν δύο ώρες και αυτό ήταν περιγράφει ο φωτογράφος κοιταζοντάς την να κάθεται σαν μικρό κορίτσι στις σκάλες της γκαλερί. 50 χρόνια μετά, περπατάνε ακόμα χέρι-χέρι. Έχτισαν μια ζωή μαζί. απέκτησαν τρία παιδιά και πέντε εγγόνια.
Το 1975 ετοίμαζαν τον μήνα του μέλιτός τους, ένα μεγάλο roadtrip σε όλη την Ελλάδα, όταν ένας φίλος τούς πρότεινε να επισκεφθούν το Πάπιγκο στα Ζαγοροχώρια. «Πήγαμε και… μείναμε από την ομορφιά. Μας έμοιαζε σαν παράδεισος και αποφασίσαμε να αγοράσουμε ένα σπίτι εκεί» σημειώνει ο κ. Δήμου.
Από τότε περνούσαν τα καλοκαίρια τους στο χωριό. Όταν είδε τα πανηγύρια, μια μικρή αποκάλυψη έγινε μέσα του. Σα να συνειδητοποίησε πως συμπύκνωναν όσα του έλειπαν από την Ελλάδα τόσα χρόνια: τις σχέσεις, τη μουσική, την τελετουργία.
Από τότε φωτογραφίζει την Ελλάδα. Άρχισε να βγάζει φωτογραφίες με μια κάμερα Leica του ΄59 που είχε ο πατέρας του. Το έργο του αποτυπώνει έντονες και δραματικές καταστάσεις, έχει αντιθέσεις, φως, μυστικισμό, κοινωνική διάσταση καθώς και μικρές καθημερινές τελετουργίες.
«Ήθελα να καταγράψω αυτά που μου έλειπαν όταν ήμουν στην Αμερική: την Ελλάδα που αγαπούσα και έψαχνα. Δεν είναι τουριστικό το προϊόν που παράγω, ούτε θέλω να μπει σε… παλαιοπωλείο. Στόχος μου ήταν να πιάσω την ψυχή ανθρώπων που ήταν σε προηγούμενες γενιές τις οποίες σιγά - σιγά χάνουμε» τονίζει.
Το 1976 δημοσίευσε την μονογραφία με τίτλο «Η Ελλάδα που χάνεται» όπου παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά δύο εμβληματικές φωτογραφίες από τα «Panigiria». Θυμάται χαρακτηριστικά πως εκείνο το καλοκαίρι το βιβλίο ξεπούλησε σε ένα βιβλιοπωλείο της Αθήνας και τον έψαχναν για να τους δώσει κι άλλα αντίτυπα. Ήταν εποχή όμως που δεν υπήρχαν ακόμα κινητά και εκείνος βρίσκονταν στο Πάπιγκο.
Στο άλμπουμ «Σκιές Σιωπής» φωτογράφισε θρησκευτικά θέματα, τα οποία, όπως εξηγεί δεν μιλούν για θρησκεία. «Το θρησκευτικό αίσθημα είναι σκιές σιωπής. Ούτε η φωτογραφία ούτε ο Θεός έχουν φωνή» υπογραμμίζει. Το 1990-1 βρίσκεται στην Αλβανία όπου απτυπώνει την μεταβατική πραγματικότητα και εκδίδει το λεύκωμα «Αλβανία: Εικόνες στο Μεταίχμιο 1990-1991». Το βιβλίο μάλιστα προλόγισε ο γνωστός Αλβανός συγγραφέας, Ισμαήλ Κανταρέ. Όπως περιγράφει, η Αλβανία και η φύση της του θύμιζαν πολύ τα παιδικά του χρόνια στην Ελλάδα.
Στη συλλογή του «Πνοή Δέντρων - In delicate balance» ο φωτογράφος προσεγγίζει τα δέντρα με έναν απόκσμο μυστικισμό αποτυπώνοντάς δραματικές στιγμές και κορμούς που μοιάζουν να «ουρλιάζουν».
Η εμβληματικότερή του όμως συλλογή είναι τα «Panigiria» την οποία δημιούργησε την πρώτη 20ετία της μεταπολίτευσης και αποτυπώνουν την εξέλιξη και τις σταθερές της ελληνικής κοινωνίας. Η συλλογή αποτελείται από πάνω από 50 φωτογραφίες με τις 25 από αυτές να παρουσιάζονται στη γκαλερί. Οι 12 ηλιογκραβούρες που περιλαμβάνονται στη συλλογή εκτίθενται στον πρώτο όροφο.
«Στα πανηγύρια μου άρεσαν τα πάντα. Οι σχέσεις των ανθρώπων στα χωριά είναι πολύ στενές, με εμπιστεύονταν ενώ η εγγύτητά τους αποτυπωνόταν στον φακό. Είχα την σιγουριά ότι οπτικά και τεχνικά μπορούσα να δουλέψω για με γνώριζαν οπότε ήμουν άνετος. Μου δημιούργησε επίσης μεγάλο ενδιαφέρον η φύση σε συνδυασμό με το ανθρώπινο τελετουργικό καθώς και ο ιδιαιίερος φωτισμός. Φυσικά με μάγεψε η ανάταση που δημιουργεί ο χορός» λέει χαρακτηριστικά.
Στα «Panigiria» ο Γιάννης Δήμου δεν φωτογραφίζει στιγμές, φωτογραφίζει σύμβολα και συναισθήματα. Οι φωτογραφίες του δεν παγώνουν τον χρόνο, τον διαστέλλουν: έχουν κίνηση, φωνές και μουσική. Ο φακός του εστιάζει στο ανθρώπινο στοιχείο, στη μέθη από τη χαρά, από τον έρωτα, απ’ τον ρυθμό. Στις περισσότερες φωτογραφίες χρησιμοποίησε χαμηλή ταχύτητα κλείστρου γιατί, όπως εξηγεί, ταίριαζε πάρα πολύ στο χορό που έχει κίνηση. Όλες η φωτογραφίες της συλλογής είναι ασπρόμαυρες. «Το ασπρόμαυρο έχει μεγαλύτερο δυναμισμό, μια δωρικοτητα και τη δυνατότητα το φως να παίζει ακόμα μεγαλύτερο ρόλο. Διαθέτει μια αφαιρετικοτητα που δεν σε μπερδεύει γιατί, όπως και να το κάνουμε, τα χρώματα είναι πιο αισθησιακά» σημειώνει.
Για τον ίδιο, το κάδρο είναι που μετατρέπει μια καταγραφή σε τέχνη. Όταν βλέπει το θέμα, περιμένει να πλαισιωθεί - και αυτό μπορεί να μη πετύχει όλες τις φορές.
«Δεν μπορείς να βρίσκεις πάντα το κάδρο, αλλά εξασκείσαι. Όσο γνωρίζεις και εμβαθύνεις την τέχνη σου γίνεσαι καλύτερος. Βεβαίως ρόλο παίζει και το πόσο θα ακολουθήσεις το θέμα» σχολιάζει και προσθέτει πως «η τύχη μου με έχει βοηθήσει πολύ σε ορισμένα κάδρα, αλλά τίποτα δεν είναι τυχαίο».
Σταμάτησε να φωτογραφίζει πανηγύρια το 1995 όταν πλέον ένιωσε πως «είπε όσα είχε να πει». Άλλωστε είχε ήδη ξεκινήσει να δουλεύει πάνω σε νέα πρότζεκτ. Σήμερα θεωρείται από τους πρωτοπόρους της ελληνικής φωτογραφίας με έργα του να βρίσκονται στις συλλογές: Bibliotheque Nationalede Paris, Centre Georges Pompidou, Maison Europenne de la Photographie, Art Institute of Chicago, Tokyo Metropolitan Museum of Photography, Gulbenkian Centro de Arte Moderna, Houston Museum of Fine Arts, καθώς και σε διάφορες ιδιωτικές συλλογές. Έχει πραγματοποιήσει εκθέσεις στο φεστιβάλ της Arles, στο Gulbenkian της Λισαβόνας, στο Μουσείο Φωτογραφίας της Θεσσαλονίκης, στο Houston Fotofest, καθώς και σε πολλά ακόμη ιδρύματα και μουσεία φωτογραφίας ανά τον κόσμο ενώ έχει επιμεληθεί εκθέσεις και στο Μουσείο Μπενάκη.
Στα 82 του παραμένει άοκνος, ενεργός και δημιουργικός. Αυτή τη περίοδο ετοιμάζει μια μεγάλη προσωπική αναδρομική έκθεση ενώ προγραμματίζει να εκδώσει κάποια βιβλία ακόμα.
Μετά την Θεσσαλονίκη η συλλογή θα ταξιδέψει ολόκληρη στην Δράμα και από εκεί στην Μπρατισλάβα.
Τα «Panigiria» θα εκτίθενται στην γκαλερί Pinakotheke (Καρύπη 38, κέντρο) μέχρι τις 28 Φεβρουαρίου 2026.
Φωτογραφίες: Μάνος Αγγελάκης/Manos Angelakis
Τιμήθηκαν μαθητές και εκπαιδευτικοί για την κοινωνική τους προσφορά στην εκδήλωση του Π.Τ. Θεσσαλονίκης - «Νέα αναγεννητική πορεία» για τον ΕΕΣ, δήλωσε ο Δρ. Αντώνιος Αυγερινός
Αίτημα η άμεση συνεδρίαση για την απεργία της 28ης Φλεβάρη από δυνάμεις σωματείων που συσπειρώνονται στο ΠΑΜΕ
Ερώτηση από 9 Βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ με πρωτοβουλία της Κατερίνας Νοτοπούλου - «Αγνοούνται οι ομόφωνες αποφάσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης»
Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης καλεί τους φοιτητές να αναπτύξουν το επιχειρηματικό τους πλάνο και να διεκδικήσουν βραβεία και mentoring
