Πρωϊνός καφές με τον πρόεδρο του Ανατόλια Δρα Πάνο Βλάχο (βίντεο)

Με μεγάλη δόση εκπαίδευσης ο σημερινός πρωινός καφές. Μας σερβιρίστηκε στο γραφείο του Προέδρου του Ανατόλια και του Pinewood American International School Δρα Πάνου Βλάχου, που βρίσκεται στο κτίριο «Everett and Mary Stevens Hall».

Ήπιε γαλλικό, εμείς κλασσικά εσπρέσο πριν ξετυλίξουμε μαζί το κουβάρι της ζωής του. Θυμήθηκε τις σχολικές τρέλες και το μπάσκετ στην αυλή του 5ου Γυμνασίου, το ταξίδι και την εμπειρία του στην Αμερική για να κάνει το μεταπτυχιακό και το διδακτορικό του, ένα ταξίδι το οποίο επιτάχυνε και τον γάμο του με τη σύζυγό του, αλλά και τον Ελευθέριο Βενιζέλο που το 1927 σε ομιλία του είχε πει ότι ιδρύματα, όπως το Ανατόλια, μπορούν να φέρουν στην Ελλάδα «όχι μόνο την εκπαιδευτική καινοτομία, αλλά και τις αξίες που χρειάζεται μια κοινωνία».

Μιλήσαμε για τη Θεσσαλονίκη, που όπως λέει μπορεί να εξελιχθεί «σε έναν σημαντικό εκπαιδευτικό προορισμό, όπως η Βοστώνη» και φυσικά για το μεγάλο εκπαιδευτικό οργανισμό του Ανατόλια, όπου ο ίδιος είναι από το 2013 ο 12^ος πρόεδρός του. Και ο πρώτος Έλληνας.

Ξεκινάμε πάντα με τον καφέ, και δη τον πρωινό, είναι στο πρόγραμμα;

Πίνω καφέ, αν και ξεκινάω πάντα με ένα τσάι το πρωί. Στη συνέχεια πάντα πίνω 5 με 6 καφέδες όλη την ημέρα. Και μου κάνει καλό. Είχα να πιώ καφέ 21 χρόνια.

Γιατί;

Είχα κάτι αρρυθμίες και τους είχα κόψει εντελώς. Και άρχισα τότε να ξεχνάω. Και είπα θα πιώ καφέ (γελάει). Και άρχισα να πίνω και μου έκανε καλό. Μου δημιουργεί μια διέγερση, που με βοηθάει.

Τι είδους καφέ προτιμάτε;

Πίνω συνήθως γαλλικό, αλλά και lugo εσπρεσάκι είναι ότι πρέπει.

Αμερικάνο δεν πίνετε;

Όχι (γελάει).

Ένας πρόεδρος του Ανατόλια που πίνει γαλλικό (γέλια). Ωραία.

(Γελάει).

Πάμε λίγο στα δικά σας. Τα παλιά. Πού είστε γεννημένος;

Έζησα στη Θεσσαλονίκη. Γεννήθηκα στη Νάουσα και για ένα χρόνο έζησα εκεί. Ήταν εντελώς συγκυριακό. Ο πατέρας μου εργαζόταν εκεί ως κτηνίατρος προτού γίνει πανεπιστημιακός στο ΑΠΘ. Άρα, δεν είμαι Ναουσαίος. Ήρθα εδώ ενός έτους και έζησα όλη μου τη ζωή στη Θεσσαλονίκη.

Που; Σε ποια περιοχή;

Οι δύο περιοχές στις οποίες έζησα, προτού φύγω για την Αμερική, ήταν η Ανάληψη και το Ντεπό.

Η Θεσσαλονίκη τότε;

Μία πόλη πολύ ήσυχη, ασφαλής, ευχάριστη. Έζησα καλά παιδικά χρόνια. Πολύ δραστήρια. Ήμουν πάντα έξω από το σπίτι. Δεν ήμουν το κλασικό παιδί που διάβαζε πολύ. Ο αδελφός μου ήταν ένας άνθρωπος πιο πολύ του διαβάσματος, αλλά όχι μόνο στο σχολείο. Διάβαζε και εξωσχολικά βιβλία. Πέρασε στο Φυσικό, στην Τράπεζα δεύτερος. Ήταν από τους καλύτερους φοιτητές στο Φυσικό. Ένας πολύ ενδιαφέρων τύπος. Εγώ ήμουνα πιο κοινωνικός και αθλητικός. Τα δυο χόμπι που είχα από μικρός, ήταν να διαβάζω εγκυκλοπαίδειες και να κοιτώ παγκόσμιους χάρτες που είχαν φέρει από την Αγγλία οι γονείς μου.

Διαβάζατε εγκυκλοπαίδειες;

Ναι, τις παλιές. Παράξενο για ένα παιδί.

Και πήγατε στο 5ο;

Και πήγα στο 5ο.

Που ήταν ένα πολύ καλό σχολείο.

Το 5^ο ήταν ένα καλό σχολείο. Μπορεί να μην είχε τις δραστηριότητες του Ανατόλια ή του Γερμανικού, αλλά ήταν ένα δομημένο, κλασικό σχολείο. Και με καλά παιδιά.

Και με καλούς καθηγητές.

Και καλούς καθηγητές. Μπορεί να μην εντυπωσιάστηκα από τη σχολική μου ζωή εκεί, όμως περνούσα πολύ ωραία. Ένα στοιχείο που είχε ενδιαφέρον είναι ότι μπήκα και στις πέντε αθλητικές ομάδες του σχολείου.

Μπάσκετ;

Μπάσκετ, βόλεϊ, χάντμπολ, ποδόσφαιρο, στίβος.

Πολυαθλητής, δηλαδή.

Με κάποια έννοια. Και πέρασα πάρα πολύ ωραία (γελάει).

Το βασικό άθλημα ήταν το μπάσκετ όμως.

Το μπάσκετ, ναι. Έπαιζα στο Γαλαξία, αλλά και στο σχολείο τότε. Ήμασταν από διάφορες ομάδες. Ο Γιώργος ο Δοξάκης του Άρη και άλλοι φίλοι μου. Παίζαμε σε κάθε διάλειμμα. Ήταν πολύ ιδιαίτερο αυτό και μια ιδιαίτερη στιγμή για εμένα. Παίζαμε στο γηπεδάκι και μαζευόταν όλο το σχολείο. Στο διάλειμμα τώρα, στα 5 λεπτά. Και παίζαμε κάθε μέρα.

Είχατε μπάλα τουλάχιστον. Γιατί εμείς παίζαμε στο δημοτικό ποδόσφαιρο με πέτρα.

Είχαμε μπάλα παρότι ήταν αυστηρό σχολείο. Και ο διευθυντής και η διευθύντρια που τον διαδέχθηκε, η Λαζαρίδου, μας άφηνε και παίζαμε. Ήταν πάρα πολύ ωραία. Με ένταση όμως.

Πώς τώρα ένα παιδί που ήταν «πολυαθλητής» επέλεξε τα Μαθηματικά για να σπουδάσει;

Δεν είναι παράξενο; Εγώ ήταν να γίνω κτηνίατρος.

Λόγω του πατέρα μου πήγαινα στις κλινικές. Ο πατέρας μου φρόντιζε τα μεγάλα ζώα, και στη Χειρουργική και στη Μαιευτική. Να φανταστείτε με έβαζε να συμμετέχω σε μικροεπεμβάσεις, αφού θα γινόμουν κτηνίατρος. Όμως όταν ήμουν στη β' λυκείου περιέργως -είμαστε πια στο 1980- τότε ξεκίνησε το πρώτο πτυχίο με κατεύθυνση στην Πληροφορική στο Μαθηματικό και μου φάνηκε πιο ενδιαφέρον. Ο πατέρας μου από την άλλη μου έλεγε: «Μην κάνεις Κτηνιατρική, σπούδασε κάτι άλλο». Πάντα με απέτρεπε.

Συνήθως αυτό είναι ανάποδο.

Γεγονός. Και κάποια στιγμή, την τελευταία στιγμή, ενώ ήμουν στη Γ’ Λυκείου, είπα να κάνω Μαθηματικά.

Και μετά κάνατε και εφαρμοσμένες μαθηματικές επιστήμες στο Rhode Island της Αμερική. Και διδακτορικό και μεταπτυχιακό.

Το διδακτορικό μου έγινε στη θεωρία του χάους.

Ναι;

Θεωρία του χάους και δυναμικά συστήματα. Την εποχή εκείνη, στη δεκαετία του ΄80, το θέμα ήταν σε έξαρση στην Αμερική. Από το 1975 είχαν αρχίσει να ασχολούνται, αλλά χρειάστηκαν λίγα χρόνια για να αποκτήσει δυναμική. Τη δεκαετία του ‘80 το θέμα αυτό ήταν εξαιρετικά επίκαιρο ερευνητικά.

Τι κάνατε στην Αμερική;

Έκανα μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές, και παράλληλα δίδασκα.

Εφαρμοσμένα μαθηματικά;

Ναι, είχα και εισαγωγικά μαθήματα. Στα πανεπιστήμια διδάσκεις τα πάντα.

Είδα στο βιογραφικό σας είχατε 20 χρόνια διδασκαλίας, μπορεί και παραπάνω. Βασικό θέμα τα μαθηματικά, η στατιστική, η αξιοποίηση τεχνολογιών πληροφορίας και οι επικοινωνίες στη σύγχρονη διδακτική. Άρα, αποκτήσατε μεγάλη εμπειρία.

Και μου άρεσε πάρα πολύ.

Ποιο συμπέρασμα βγάλατε από όλα αυτά; Πώς εξελίσσονται οι γενιές;

Οι γενιές εξελίσσονται με πολύ γρήγορο ρυθμό. Αυτό που συνειδητοποίησα πολύ νωρίς είναι ότι η διδασκαλία μου άρεσε πραγματικά. Όταν ήμουν μικρός, πήγαινα στο πανεπιστήμιο και καθόμουν στις διαλέξεις του πατέρα μου, παιδί ακόμη. Το απολάμβανα πάρα πολύ. Θυμάμαι ένα απλό περιστατικό που για μένα είχε μεγάλο ενδιαφέρον. Ήμουν σε μια αίθουσα όπου οι φοιτητές θα έδιναν εξετάσεις. Μπαίνει ο πατέρας μου μέσα και ξαφνικά οι φοιτητές σηκώνονται και φεύγουν. «Γιατί, μπαμπά, φεύγουν;» τον ρώτησα. «Γιατί είμαι πολύ αυστηρός στην επιτήρηση», μου είπε (γελάει). Αυτό, όσο παράξενο κι αν ακούγεται, μου άρεσε πολύ. Έτσι, σχετικά νωρίς, όταν μπήκα και εγώ στο πανεπιστήμιο, κατάλαβα ότι μάλλον θα ακολουθήσω αυτόν τον δρόμο, θα κάνω καριέρα στον ακαδημαϊκό χώρο. Και ιδιαίτερα η διδασκαλία ήταν κάτι που με κέρδιζε βαθιά. Και αφιέρωνα πάρα πολλές ώρες.

Γιατί; Για να μεταφέρετε σωστά τη γνώση;

Δεν ήταν μόνο η γνώση. Αν το κάνεις αυτό σωστά στο πανεπιστήμιο, με μικρές ομάδες φοιτητών, αποκτάς τρομερή επαφή με τους νέους ανθρώπους. Άρα, μπορείς να κάνεις έστω και λίγο τη διαφορά. Αυτό ήταν κάτι που με ενθουσίαζε ήδη από την Αμερική και το συνέχισα και εδώ. Ότι δηλαδή έβλεπες παιδιά -και τα μαθηματικά είναι ένα πεδίο που στους περισσότερους δεν αρέσει- και ότι προσπαθείς να τους δώσεις μια άλλη διάσταση των μαθηματικών, γιατί έτσι τη βίωσα και εγώ. Με συγκινούσε πάρα πολύ η στιγμή που γινόταν αυτό το «κλικ». Όταν κάποιος, που μέχρι τότε ένιωθε τα μαθηματικά ως κάτι άγνωστο ή απρόσιτο, ξαφνικά άρχιζε να καταλαβαίνει. Αυτό ήταν για μένα μεγάλη ανταμοιβή. Και γι’ αυτό επέμενα, αφιέρωνα χρόνο, ξανά και ξανά. Οι γενιές, βέβαια, τότε και τώρα είναι αρκετά διαφορετικές. Σήμερα οι νέοι άνθρωποι χρειάζονται μια πιο συνολική προσέγγιση, αν και, για να είμαστε δίκαιοι, αυτό ίσχυε πάντα σε κάποιο βαθμό.

Όσους, όμως τους άγγιζες ψυχικά, τους έβλεπες, ακόμα και αδύναμοι να ήταν, να έρχονται στο γραφείο σου για ατελείωτες ώρες ζητώντας στήριξη.

Ενώ τώρα;

Τώρα τα παιδιά χρειάζονται περισσότερο ψυχική υποστήριξη. Καμιά φορά τους λείπει η ανθεκτικότητα. Είναι ένα ζήτημα που αφορά συνολικά την κοινωνία και απαιτεί προσοχή. Και εμείς ασχολούμαστε στο Ανατόλια πάρα πολύ με αυτό.

Επιστρέφετε στην Ελλάδα το 1990;

Το ’91.

Και έχετε μετά τη συνεργασία με το ACT, το Κέντρο Τεχνολογίας «Σταύρος Νιάρχος» και σιγά σιγά εδώ το Κολλέγιο.

Εγώ στην ουσία ήμουν ένας insider. Είχα ήδη μία πρόταση να παραμείνω και να εργαστώ και σε ένα πανεπιστήμιο στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά αποφασίσαμε να επιστρέψω για να υπηρετήσω την θητεία. Είχα και μια συζήτηση για μια θέση στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, εδώ στην Ελλάδα. Εκείνη την περίοδο αμφιταλαντευόμουν πραγματικά για το τι δρόμο να ακολουθήσω. Πήγα, λοιπόν, να δω έναν συνάδελφο του πατέρα μου και δικό μου γνωστό στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, τον Τάσο Κάτο, ο οποίος τότε δίδασκε και στο American College of Thessaloniki, το τριτοβάθμιο τμήμα του Κολλεγίου Ανατόλια. Μπαίνω στο γραφείο του και, εκείνη ακριβώς τη στιγμή, χτυπά το τηλέφωνο. Ήταν ο τότε πρόεδρος του Κολλεγίου, ο William McGrew. Και πριν καν ο Κάτος προλάβει να του αναφέρει οτιδήποτε για μένα, ο McGrew του λέει ότι αναζητούν κάποιον πολύ καλό στα μαθηματικά, με διδακτορικό από την Αμερική.

Αυτό είναι που λένε η συγκυρία.

Συγκυρία, πράγματι. Και έτσι γνώρισα τον McGrew, που υπήρξε ένας μέντορας για εμένα. Με ξενάγησε στο ACT, μου έδειξε τους χώρους και μου είπε: «Κοίτα αυτή την έκταση. Εδώ θα γίνει το πανεπιστήμιό μας. Γιατί να παιδεύεσαι στα δημόσια πανεπιστήμια; Εδώ θα βρίσκεσαι σε ένα ωραίο περιβάλλον όπως στην Αμερική». Και εντελώς απρόσμενα -και σε αντίθεση με αυτό που πίστευε η οικογένειά μου- αποφάσισα να μείνω στη Θεσσαλονίκη.

Όπου τότε το ACT …

…Μόλις είχε γίνει τετραετούς φοίτησης. Ήταν στα αρχικά του βήματα.

Όταν ήρθατε εδώ για πρώτη φορά, θυμάστε την πρώτη εικόνα;

Κοίταξε, αυτή η εικόνα έχει δύο πλευρές. Εγώ ήρθα στο Ανατόλια πρώτη φορά σε ηλικία 14 ετών πιτσιρίκι για να παίξω μπάσκετ. Θυμάμαι ότι έφτασα στην πύλη και δεν με άφησαν να μπω. Όχι λέει, δεν επιτρέπεται σε μη Anatolian. Η αλήθεια είναι ότι τότε δεν γνώριζα καλά το Ανατόλια,·το ήξερα μόνο ως όνομα, όπως όλοι εκείνη την εποχή, αλλά δεν είχα καμία προσωπική εμπειρία. Χρόνια αργότερα, όταν ήρθα εδώ με τον McGrew, μου άρεσε πάρα πολύ. Μπαίνοντας στον χώρο, μου θύμισε την πανεπιστημιούπολη στην Αμερική. Υπήρχε μια τάξη, μια καθαριότητα, μια οργάνωση, ένας πολιτισμός που τον αισθανόσουν αμέσως. Και ο McGrew που ήταν ένας χαρισματικός άνθρωπος, με έναν δικό του, έντονο τρόπο να σε πείθει, μου μετέδωσε αυτό το όραμα. Τον σκέφτομαι πάντα με μεγάλη συγκίνηση.

Πάμε τώρα στο Κολέγιο. Δώστε μας λίγο τα data. Xώρος, μαθητές, φοιτητές, κτίρια;

Το Ανατόλια εκτείνεται σήμερα σε 250 στρέμματα. Τα τελευταία χρόνια έχει μεγαλώσει και σε έκταση, και σε πληθυσμό εργαζομένων, μαθητών και φοιτητών. Αυτή την στιγμή προσφέρει εκπαίδευση σε όλες τις βαθμίδες, σε περίπου 5.000 μαθητές και φοιτητές. Το campus περιλαμβάνει 33 κτίρια και χαρακτηρίζεται από πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία. Καταρχάς είναι δομημένο, έτσι ώστε να υπάρχει ανοιχτός χώρος. Με γήπεδα, με υπαίθριους χώρους, με δραστηριότητες, με τις οποίες μπορεί να ασχοληθεί ένα παιδί εντός και εκτός των εγκαταστάσεων. Όλα αυτά αποτελούν βασικό μέρος της εμπειρίας του Ανατόλια. Δεν είναι τυχαίο ότι όταν επιστρέφουν εδώ οι απόφοιτοι, αυτό που θυμούνται πιο έντονα είναι ακριβώς αυτή την αίσθηση: την ελευθερία να κυκλοφορούν στους χώρους, τα διαλείμματα γεμάτα ζωή, και τη δυνατότητα να ζουν και να δημιουργούν.

Είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός, με έδρα την Αμερική;

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ίσως η μοναδική χώρα που ελέγχει αποτελεσματικά τα μη κερδοσκοπικά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Το Ανατόλια έχει αυτή τη στιγμή το status «501 -C3», όπως έχουν τα πανεπιστήμια του Harvard και του Yale. Το οποίο σημαίνει ότι ελεγχόμαστε σε κάθε πτυχή της δραστηριότητάς μας: στα οικονομικά, στην υπηρεσίες που προσφέρουμε, στην πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών μας από τη New England Commission of Higher Education από το 1997. Για να καταλάβετε το Ανατόλια αναγνωρίστηκε ως ίδρυμα απονομής πανεπιστημιακών τίτλων στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1894.

Έτος ίδρυσης είναι το…

…Το 1886. Είναι ένας οργανισμός, ο οποίος διοικείται από σώμα Εφόρων, οι οποίοι είναι όλοι εθελοντές που προσφέρουν ανιδιοτελώς τα χρήματά τους, το χρόνο και τις γνώσεις τους.

Και από δωρητές.

Οι δωρητές-είτε φυσικά πρόσωπα όπως απόφοιτοι, γονείς, φίλοι, είτε κοινωφελή ιδρύματα, είτε εταιρείες- παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο. Βοηθούν το Ανατόλια να εκπληρώσει την αποστολή του. Τα Αμερικανικά εκπαιδευτικά ιδρύματα, όπως το Ανατόλια, βασίζονται επίσης και στο καταπίστευμα, το Endowment, που υπάρχει στην Αμερική. Αυτό προσφέρει στους οργανισμούς, μια ασφάλεια ότι θα συνεχίσουν να εκπληρώνουν την αποστολή τους.

Δεκατρία χρόνια είστε Πρόεδρος εδώ.

Από το 2013, 13 χρόνια σωστά. Περνάνε γρήγορα (γελάει). Ο πρώτος Έλληνας Πρόεδρος.

Ο McGrew ήταν πριν από εσάς;

Όχι. Τον McGrew διαδέχθηκε τo 1999 ο Richard Jackson, διπλωμάτης καριέρας και ο οποίος παρέμεινε έως το 2009. Στη συνέχεια ανέλαβε ο Hans Giesecke έως το 2012. Και ακολούθησα εγώ ως 12^ος Πρόεδρος του Ανατόλια.

Πώς ήταν αυτά τα 13 χρόνια; Φαντάζομαι δύσκολα, γιατί ξεκινήσατε πάνω στη φάση των μνημονίων.

Ανέλαβα καθήκοντα το 2012 ως μεταβατικός (interim) Πρόεδρος και επίσημα το 2013 ως Πρόεδρος ακριβώς επάνω στην «υπερ-κρίση». Να σας πω τι με εντυπωσίαζε πάντα στο Ανατόλια; Και το είχα αναφέρει κατά την τελευταία μου συνέντευξη στους Trustees του Ανατόλια πριν την πρόσληψή μου. Το Ανατόλια πάντα χαρακτηριζόταν από τη βαθιά του διάθεση να δρα και να μην μένει παθητικό, αλλά να παρεμβαίνει με τρόπο ουσιαστικό στην κοινωνία. Αυτό δεν ήταν κάτι καινούργιο και αποτελεί μέρος της ιστορίας του. Και το έκανε συχνά και σε υπερθετικό βαθμό. Στη Μερζιφούντα, για παράδειγμα, είχε ιδρύσει ορφανοτροφείο για 2.000 παιδιά, καθώς και Σχολή Κωφών. Υπήρχε πάντα αυτή η πεποίθηση να δείξουμε στην κοινωνία ότι η εκπαίδευση μπορεί να ανοίγει δρόμους, ακόμη και στις πιο δύσκολες συνθήκες. Σε εκείνη τη συγκυρία, λοιπόν, ένιωθα ότι έπρεπε να στείλουμε ένα σαφές μήνυμα: ότι υπάρχει προοπτική, ότι μπορούμε να αναλάβουμε νέες πρωτοβουλίες. Ζήτησα να διευρύνουμε το πρόγραμμα υποτροφιών, να αναπτύξουμε νέα εκπαιδευτικά προγράμματα και να στηρίξουμε οικογένειες που δεν μπορούσαν πλέον να ανταποκριθούν οικονομικά, αξιοποιώντας και τη στήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και πράγματι, εκείνη την περίοδο στηρίξαμε περισσότερες από 500 οικογένειες και σχεδόν διπλασιάσαμε, σταδιακά, τις υποτροφίες μας. Για μένα ήταν συγκλονιστικό ότι το Board, το Διοικητικό Συμβούλιο, το 2012, σε μια στιγμή που ακόμη και η ίδια η πορεία της Ελλάδα φαινόταν αβέβαιη, επέλεξε να επενδύσει και να στηρίξει το μέλλον του ιδρύματος. Έδειξε αποφασιστικότητα και πίστη, παρά τις δυσκολίες και παρά το γεγονός ότι το περιβάλλον στην Ελλάδα δεν ήταν πάντα εύκολο για οργανισμούς με τη φυσιογνωμία και την αποστολή του Ανατόλια.

Θυμάμαι. Μετά τη δικτατορία ακούγαμε πάντα το έξω οι Αμερικάνοι.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος το 1927 είχε τονίσει σε μια πολύ σημαντική ομιλία του στην Αθήνα ότι ιδρύματα όπως το Ανατόλια, το Pierce και το Κολλέγιο Αθηνών, μπορούν να φέρουν στην Ελλάδα, όχι μόνο την εκπαιδευτική καινοτομία, αλλά και τις αξίες που χρειάζεται μια κοινωνία. Και όμως, για 80 χρόνια η κοινωνία το ξέχασε.

Τώρα έχουν γίνει πιο εχθρικοί οι Γερμανοί και λιγότερο οι Αμερικάνοι.

Πάντα όμως το ιδιωτικό κομμάτι της εκπαίδευσης η πολιτεία το έβλεπε με δυσπιστία, φοβόταν το πολιτικό κόστος. Άρα, το ότι μπορέσαν το 2012 οι Έφοροι του Ανατόλια, οι Trustees, να θεσπίσουν ένα στρατηγικό σχέδιο δέκα ετών το οποίο τελειοποιήσαμε και υλοποιήσαμε με επιτυχία, το θεωρώ συγκλονιστικό. Αισθάνομαι πολύ τυχερός γιατί είχα και εξαιρετικούς ανθρώπους και συνεργάτες γύρω μου.

Περίμενα να μου απαντήσετε διαφορετικά. Ότι ήταν μια δύσκολο περίοδος που θέλετε να την ξεχάσετε.

Ακριβώς το αντίθετο. Ήταν μία περίοδος γεμάτη δράση, έμπνευση, μικρά βήματα που σου δημιουργούν την πεποίθηση ότι μπορεί να προκύψει κάτι θετικό. Ήταν μια περίοδος πολύ προκλητική, δύσκολη, αλλά και πάρα πολύ δημιουργική. Σου έδινε τη δυνατότητα να κάνεις πράγματα και να δεις το αποτέλεσμά τους σε ένα πολύ δύσκολο περιβάλλον.

Θα πάμε λίγο ένα-ένα τα κομμάτια εδώ γιατί είναι πολλά. Το πιο βασικά είναι το εκπαιδευτικό κομμάτι και το πρόγραμμα του Διεθνούς Απολυτηρίου, του International Baccalaureate.

Το Ανατόλια είναι πλέον ένα διεθνής εκπαιδευτικός οργανισμός, που ενισχύθηκε με την ενσωμάτωση του Pinewood American International School το 2019. Σήμερα προσφέρουμε εκπαιδευτικές υπηρεσίες σ περισσότερους από 5.000 μαθητές και φοιτητές. Και απασχολούμε 750 εργαζόμενους.

Και αυτό αφορά όλες τις βαθμίδες;

Ναι. Υπάρχει και ένα άλλο στοιχείο με ενδιαφέρον: η Θεσσαλονίκη ήταν πάντα μια κοσμοπολίτικη πόλη. Έχασε όμως αυτήν την ταυτότητα με τους πολέμους. Αυτή τη στιγμή έχουμε 1.350 ξένους φοιτητές και μαθητές στο campus μας, τους περισσότερους πιστεύω στην Ελλάδα.

Και έχετε και ένα πολύ μεγάλο πρόγραμμα υποτροφιών.

Προσφέρουμε υποτροφίες και προγράμματα οικονομικής βοήθειας σε περισσότερα από 1.100 παιδιά, ένα ποσοστό που αγγίζει το 32%. Παρέχουμε πάρα πολλές υποτροφίες και σε άλλα προγράμματά μας, όπως στο Κέντρο για Χαρισματικά – Ταλαντούχα Παιδιά/ CTY Greece που συστάθηκε με την ιδρυτική δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Το 52% των παιδιών που παρακολουθούν τα θερινά του προγράμματα, έχουν υποτροφία. Πολλά από αυτά έρχονται από κάθε σημείο της Ελλάδας και της Κύπρου και παρακολουθούν για τρεις εβδομάδες το καλοκαίρι, αλλά και μέσα στη χρονιά, ένα πραγματικά καινοτόμο πρόγραμμα με πολύ εξειδικευμένους διδάσκοντες. Έχουμε παιδιά της δευτέρας γυμνασίου που κάνουν κρυπτογραφία, CSI, μαθηματικά και φιλοσοφία. Είναι μια πολύ προκλητική ακαδημαϊκή διαδικασία, χωρίς την τυπική αξιολόγηση. Και ένα από τα θετικά αποτελέσματα είναι ότι δημιουργείται μια κοινότητα παιδιών με ιδιαίτερα χαρίσματα. Είναι ευτύχημα ότι το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος κατάφερε να μεταφέρει τη τεχνογνωσία του Johnson Hopkins στην Ελλάδα και επέλεξε το Ανατόλια για αυτόν τον σκοπό. Από το 2013, περισσότερα από 8.500 παιδιά έχουν παρακολουθήσει το πρόγραμμα αυτό.

Υπάρχει ενδιαφέρον της αγοράς στο εκπαιδευτικό μέρος; Γιατί τα δίδακτρα είναι ψηλά, η κρίση εξακολουθεί να είναι παρούσα, οπότε ο κόσμος δυσκολεύεται.

Η ελληνική οικογένεια πιστεύει στην παιδεία. Από το 2015 όλες οι βαθμίδες μας δουλεύουν σε πληρότητα. Οι υποτροφίες βοηθούν πολύ.

Αν σας ρωτούσα να μου πείτε το ατού που έχει ένας μαθητής που τελειώνει από εδώ, τι θα λέγατε;

Εξαρτάται από τη βαθμίδα. Στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια, αυτό που ξεχωρίζει είναι η λογική και η φιλοσοφία του Ανατόλια. Προσφέρουμε μια δομημένη εκπαίδευση που επικεντρώνεται στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη του νέου, στην κριτική σκέψη, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων. Στόχος μας είναι να ανακαλύψει ο μαθητής τις κλίσεις του, να δοκιμάζει νέες δραστηριότητες και να διευρύνει τους ορίζοντές του με εμπλοκή σε πολλές και διαφορετικές δραστηριότητες. Για αυτό έχουμε ποικιλία clubs και δραστηριοτήτων, με συμμετοχή σε διεθνείς και πανελλήνιους διαγωνισμούς, θεατρικές παραστάσεις και προγράμματα που καλλιεργούν την προσωπικότητα. Το Ανατόλια, από το 1960, ξεχώριζε για την καινοτομία του· είχε εργαστήρια επιστημών πιο προηγμένα από αυτά των πανεπιστημίων, χωρίς να απαιτείται η επιστημονική σταδιοδρομία. Η εμπειρία των μαθητών εδώ – από τους αγώνες λόγου, τα προγράμματα STEM, τις δημιουργικές δραστηριότητες – τους δίνει εφόδια που αποδεικνύονται πολύτιμα, όχι μόνο για την καριέρα τους, αλλά για τη ζωή γενικότερα.

Μετά και η κοινωνικοποίηση είναι ένα σημαντικό ατού. Το Ανατόλια είναι γνωστό ότι έχει καλή δικτύωση και στηρίζει τους ανθρώπους του.

Η δικτύωση είναι πολύ σημαντική, αλλά σε καμία περίπτωση ο κύριος στόχος. Και να πούμε με την ευκαιρία και κάτι για τα καλά της Θεσσαλονίκης.

Τι εννοείτε;

Η Αθήνα είχε κάποτε και αυτή οικοτροφεία στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Όλα όμως σταμάτησαν να λειτουργούν. Ενώ εμείς έχουμε ακόμη το Οικοτροφείο μας.

Πώς έγινε αυτό;

Με πάρα πολλή προσπάθεια, γιατί κάποια στιγμή οι αριθμοί των οικοτρόφων είχαν μειωθεί.

Πόσα είναι τα παιδιά που μένουν εντός;

Αυτή τη στιγμή φιλοξενούμε 58 μαθητές και μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου. Είναι παιδιά από άλλες πόλεις της Ελλάδας, πολλά από τα οποία έχουν υποτροφία. Και γιατί φέρνουμε υποτρόφους; Πρώτον για να δώσουμε ευκαιρίες στα παιδιά που βρίσκονται σε περιοχές εκτός των αστικών κέντρων. Και δεύτερον γιατί είναι καλό οι μαθητές μας να έρθουν σε επαφή με όλο το φάσμα της κοινωνίας. Μαθητές μας, δηλαδή, που δεν έχουν υποτροφία να συνυπάρξουν με παιδιά από την ορεινή Θράκη, παιδιά Ρομά, παιδιά από κάθε οικονομικό φάσμα. Θεωρώ αυτή τη μίξη των κοινωνικών στρωμάτων πάρα πολύ σημαντική.

Έχετε και ένα φιλανθρωπικό κομμάτι.

Έχουμε δημιουργήσει πάρα πολλά προγράμματα για όλη τη μαθητική κοινότητα. Έχουμε δράσεις σε όλη την Ελλάδα με θετικό κοινωνικό αποτύπωμα, όπως συμβαίνει με το πρόγραμμα «English on the Mountains» που αφορά μαθητικούς πληθυσμούς στα χωριά της ορεινής Θράκης. Δέκα παιδιά από την περιοχή έλαβαν πλήρεις υποτροφίες με τη συνεισφορά αποφοίτων, ιδρυμάτων και των Εφόρων μας. Τρία από αυτά έχουν ήδη φοιτήσει σε ανώτατες σχολές, με ειδικότητες όπως η Ιατρική και η Μοριακή Βιολογία. Όταν υπηρετούσα στον στρατό το 1992 η μονάδα μου βρισκόταν στη Θράκη. Ο δρόμος προς τα ορεινά αυτά χωριά είχε ακόμη μπάρες ώστε να ελέγχεται ποιος μπαίνει και βγαίνει. Από τότε είχα αποφασίσει, αν ποτέ έχω την ευκαιρία, να κάνω κάτι για αυτούς τους ανθρώπους. Στην πρώτη μου χρονιά ως Πρόεδρος το 2013 ξεκινήσαμε το πρόγραμμα στην περιοχή αυτή.

Και από φέτος έχετε και το μη κρατικό πανεπιστήμιο. Πώς ξεκίνησε;

Ξεκίνησε πάρα πολύ καλά. Ήταν μια διαδικασία πάρα πολύ απαιτητική και σύμφωνα με όλα τα στάνταρ που ξέρουμε παγκοσμίως. Είμαστε πολύ ευχαριστημένοι και επενδύουμε ήδη όσον αφορά στο ακαδημαϊκό και διοικητικό προσωπικό, αλλά και σε ένα κτιριακό πρόγραμμα στο πλαίσιο του Campus Master Plan που προβλέπει, σε βάθος χρόνου, την κατασκευή τεσσάρων νέων κτιρίων, με άμεση προτεραιότητα την ολοκλήρωση του πρώτου έως το 2027. Έχει σημασία όμως να γνωρίζουμε γιατί έγινε αυτή η μεταρρύθμιση. Ένας τους βασικούς λόγους είναι για να γίνει η Ελλάδα κέντρο προσέλκυσης ξένων φοιτητών αλλά και για να δώσει περισσότερες ευκαιρίες στους Έλληνες φοιτητές που επιθυμούν να σπουδάσουν σε ακαδημαϊκό περιβάλλον, αντίστοιχο με αυτό που βρίσκουν στα πανεπιστήμια του εξωτερικού. Εμείς έχουμε αυτή τη στιγμή μεγάλο αριθμό ξένων και Αμερικανών, αλλά και από άλλες χώρες φοιτητών, και φυσικά έχουμε και Έλληνες και είμαστε χαρούμενοι γι' αυτό. Είναι μια πολύ καλή αρχή.

Τι άλλο υπάρχει στον ορίζοντα;

Πολλά. Πρώτον το Ανατόλια ξεκίνησε πριν από τρία χρόνια ένα πρόγραμμα «Ευ ζην», για μαθητές και μαθήτριες και για εκπαιδευτικούς, στο οποίο εμπλέκονται παιδοψυχολόγοι και ειδικοί παιδαγωγοί σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ότι θα περίμενε κανείς σε ένα σχολείο. Τα παιδιά από το νηπιαγωγείο μέχρι την πρώτη δημοτικού έχουν δύο δασκάλους στην τάξη και ειδικούς παιδαγωγούς ώστε να αποτυπωθεί έγκαιρα αν έχουν μαθησιακές δυσκολίες. Έχουμε προγράμματα για τους εργαζόμενους μας, με δράσεις αθλητικές ή γιόγκα. Ανέκαθεν το Ανατόλια προσπαθούσε να δημιουργήσει αίσθημα ασφάλειας στους εργαζόμενους του. Παρέχουμε ανάμεσα στα άλλα ιδιωτική ιατρική περίθαλψη και ιδιωτικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα. Παράλληλα, επικεντρωνόμαστε ενεργά στις νέες τεχνολογίες και στην τεχνητή νοημοσύνη. Έχουμε υλοποιήσει ήδη πολλά έργα σε αυτόν τον τομέα και συνεχίζουμε να προχωρούμε, γιατί πρόκειται για ένα πεδίο το οποίο η κοινωνία ακόμα μαθαίνει να διαχειρίζεται. Προσπαθούμε να μεταφέρουμε τεχνογνωσία και να ενισχύσουμε τη συνεργασία· δεν μπορείς να τα χτίσεις όλα αυτά μόνος σου, αλλά χρειάζεσαι τη γνώση και τις εμπειρίες των ειδικών.

Οι Αμερικάνοι πώς βλέπουν την Ελλάδα; Γιατί έχετε μια επαφή μαζί τους. Και με τους δωρητές και με μη δωρητές και με ανθρώπους από εκεί.

Εξαρτάται από το κοινό. Οι ακαδημαϊκοί τη βλέπουν πολύ θετικά. Εμείς συνεργαζόμαστε με 40 πανεπιστήμια στην Αμερική και φέρνουμε περίπου 700 Αμερικάνους φοιτητές τον χρόνο στην Ελλάδα. Αυτοί αντιλαμβάνονται την Ελλάδα, και μέσα από την εμπειρία τους μαζί μας, ως χώρα και με ιστορικό ενδιαφέρον και με παρόν. Ωστόσο, δεν μπορούμε να πούμε ότι στην Αμερική κυριαρχεί μία ενιαία αντίληψη για την Ελλάδα.

Δεν ξέρουν και πού βρίσκεται η χώρα.

Μερικές φορές μπερδεύονται και σε αυτό. Αλλά, σε γενικές γραμμές η αίσθηση στην Αμερική, αλλά και στην Κίνα θα έλεγα, για την Ελλάδα είναι θετική. Είμαστε αρχαίος πολιτισμός και αυτό βοηθάει. Κάποια φορά, βέβαια, μας στέλνει σε δρόμους που ίσως δεν θα έπρεπε, όμως η εικόνα είναι γενικά θετική.

Έχετε ακούσει τόσα ιστορίες τόσα χρόνια. Από Αμερικάνους ή και μη. Ποια θα ξεχωρίζατε;

Καταρχάς, αν πάμε σε απλούς ανθρώπους, γιατί θα μπορούσα να αναφερθώ και σε κάποιον πρώην πρόεδρο με τον οποίον είχα επαφή, έχω πολλές.

Μου είπανε για τον Έφορο George Bissell Τζορτζ Μπίσελ.

Ο George Bissell, που πρόσφατα έφυγε από τη ζωή, αποτελεί ένα σημαντικό κεφάλαιο για το Ανατόλια. Ήταν ένας Αμερικανός χρηματιστής που ασχολούνταν με τις επενδύσεις. Δεν είχε σχέση με την Ελλάδα και δεν γνώριζε το Ανατόλια. Στη Βοστόνη, όπου ζούσε, όμως το Ανατόλια ήταν γνωστό, καθώς από εκεί ξεκίνησε η ιστορία του. Όταν ο Bissell ήταν 35 ετών τού πρότεινε ένας γνωστός του να ασχοληθεί με το Ανατόλια. Και μέσα στον ενθουσιασμό του ο νεαρός τότε Bissell είπε «Ναι». Και έμεινε Έφορος / Trustee για 60 χρόνια. Ό,τι πόρους είχε, τους προσέφερε στο Ανατόλια. Για την ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη Bissell, υποτροφίες, καθώς και για το νέο συγκρότημα του δημοτικού μας σχολείου. Αφιέρωσε τη ζωή του στο Ανατόλια. Πριν τον θάνατό του δημιούργησε ένα ίδρυμα για να συνεχίσει να προσφέρει.

Ήρθε ποτέ εδώ;

Κάθε χρόνο για 60 χρόνια. Δεν έχασε ούτε ένα διοικητικό συμβούλιο στη Θεσσαλονίκη. Και ξέρετε τι είπε στην τελευταία του ομιλία στο σχολείο το 2023; «Ήρθα εδώ με λευχαιμία, με κίνδυνο να πεθάνω. Όλοι μου έλεγαν να μην ταξιδέψω. ‘Όχι’, είπα ‘θα πάω’. Ελπίζω να πρόσφερα κι εγώ έστω και λίγο σε αυτό τον υπέροχο οργανισμό που λέγεται Ανατόλια». Αυτό είπε και συγκινούμαι κάθε φορά που το θυμάμαι. Και φυσικά υπήρχε και ένα αντίστοιχο παράδειγμα Έλληνα.

Ο Κωνσταντινίδης;

Ο Σταύρος Κωνσταντινίδης. Ήταν ένας πολύ αγαπητός μου άνθρωπος, η ψυχή του Ανατόλια. Για να τιμήσουμε τους δύο αυτούς σπάνιους ανθρώπους έχουμε ονοματοποιήσει δύο κτίρια, το ένα απέναντι στο άλλο: το Constantinidis Hall και τη Βιβλιοθήκη Bissell.

Δωρητής και αυτός;

Δωρητής μεγάλος και δραστήριος Έφορος που στήριξε όλες τις σημαντικές πρωτοβουλίες του Ανατόλια. Ο Σταύρος έδωσε τόσες υποτροφίες που δεν μπορεί κανείς να τις μετρήσει. Ήταν μαθητής στο Ανατόλια. Το 1947 όταν είχαν φύγει οι Γερμανοί μπήκε με τη σκούπα μέσα στο σχολείο και άρχισε να καθαρίζει για να ξαναλειτουργήσει το σχολείο. Και από τότε ήταν πάντα δίπλα στο σχολείο και στις ανάγκες των μαθητών του. Ένας άνθρωπος που σε ενέπνεε με την αφοσίωσή του.

Τελειώνουμε πάλι με εσάς. Παντρεμένος;

Παντρεμένος από νωρίς. Είχα τη μεγάλη τύχη να γνωρίσω τη γυναίκα μου πάρα πολύ νωρίς, σε ηλικία 20 χρονών.

Εδώ;

Εδώ στη Θεσσαλονίκη. Σε μία στιγμή τρέλας αποφασίσαμε να φύγουμε για την Αμερική. Τότε είχα γίνει δεκτός στο πρώτο μεταπτυχιακό πληροφορικής στο πανεπιστήμιο της Κρήτης. Φτάνουμε μαζί στο Ηράκλειο και μου λέει η Μαρία: «Δεν πάμε καλύτερα στο εξωτερικό;»

Αυτή σας ξεσήκωσε;

Ναι, η γυναίκα μου. Όταν πήγα να βγάλω τη βίζα μου, είπα στον υπάλληλο «θέλω να έρθει και η κοπέλα μου στην Αμερική». Αλλά μου είπαν ότι μπορούσε να μείνει μόνο για τρεις μήνες. Καλά, απαντώ. Και μου λέει ο Αμερικανός πρόξενος: «Νεαρέ, και δεν την παντρεύεσαι να πάρει τη βίζα και να έρθει κανονικά;». Σας το λέω τώρα, ακριβώς όπως έγινε. Γελάω εγώ, «ευχαριστώ πολύ» λέω και φεύγω. Αναφέρω στη Μαρία ότι έκανα τα χαρτιά και πως εκείνη μπορεί να μείνει μόνο για τρεις μήνες. Όταν πήγα μετά από δύο εβδομάδες για τη βίζα μου, πετάγεται πάλι ο ίδιος κύριος και μου λέει: «Θα την παντρευτείς;». Και γελάμε. «Θα περάσετε πολύ ωραία». Πάω εγώ στη μέλλουσα γυναίκα μου. «Ξέρεις, μου είπε ξανά ο πρόξενος να σε παντρευτώ». Μετά από τρεις μέρες, εκεί που καθόμασταν, λέμε: «Και δεν παντρευόμαστε;». Αυτό γίνεται το 1986. Το συζητάμε τον Ιούνιο και εγώ τον Αύγουστο είχα βγάλει εισιτήριο για την Αμερική. Στις 14 Αυγούστου. Στις 12 Ιουλίου παντρευόμαστε. Και φεύγουμε στην Αμερική (γελάει). Στην Αμερική τότε δεν ξέραμε που να πάμε. Δεν είχαμε ιδέα. Σε βιβλία, μόνο, βλέπαμε τα πανεπιστήμια. Πήγαμε στο URI στη Νέα Αγγλία. Στο Rhode Island. Και γιατί πήγαμε εκεί; Μας άρεσε πάρα πολύ που ήταν το πανεπιστήμιο κοντά στη θάλασσα.

Και πήγατε εκεί.

Και πήγαμε εκεί. Και σπούδασε και η γυναίκα μου, παίρνοντας διπλό πτυχίο Ιστορίας Τέχνης και Καλών Τεχνών.

Σε καλό σας βγήκε.

Όχι μόνο καλό. Περάσαμε καταπληκτικά. Υπέροχη εμπειρία.

Παιδιά;

Έχουμε δύο υπέροχα παιδιά, 28 και 22 χρονών. Τα λατρεύουμε.

Με τι ασχολούνται;

Ο γιος μου έχει κάνει αρχικά Φυσική, και κατόπιν Data Science και Machine Learning και τελικά ΜΒΑ. Η κόρη μας είναι στο τελευταίο έτος στην ψυχολογία. Περνάμε υπέροχα μαζί.

Χαλάρωση; Ισχύει ότι το βράδυ περπατάτε;

Περπατάω όποτε μπορώ στο campus το βράδυ. Και επίσης τα Σαββατοκύριακα, όποτε έχουμε χρόνο, βγαίνουμε με φίλους και με τα παιδιά μας.

Το περπάτημα σας καθαρίζει το μυαλό.

Πολύ. Και επίσης, παίζω τένις με τη γυναίκα μου και με τον γιό μου.

Αγαπημένο τραγούδι;

Πολλά θα έλεγα. Να πω την αλήθεια, όταν ήμουν μαθητής στο 5^ο επανεκδώσαμε για δύο χρόνια το περιοδικό που έβγαζε ο Σαββόπουλος, το «Άλμπατρος». Γράψαμε για το κτήριο του 5^ου όπου σήμερα βρίσκεται το ΕΛΙΑ – ΜΙΕΤ. Εκεί είχε φοιτήσει και ο πατέρας μου. Λέμε, λοιπόν με τον Γιώργο τον Ψαρρά, πάμε να δούμε. Ήμασταν και στο Μαθητικό Συμβούλιο. Μπαίνουμε, λοιπόν, από ένα παράθυρο, βγάζουμε φωτογραφίες, γράφουμε ένα πολύ ωραίο άρθρο. Πώς η πόλη είχε εγκαταλείψει τα ιστορικά της κτίρια. Ήταν στρατιωτικό νοσοκομείο κάποτε το ιστορικό μας σχολείο. Τόσο όμορφο κτήριο είναι κρίμα που το εγκατέλειψε η πόλη, γράφαμε.

Θα ήσασταν και καλό δημοσιογράφος έτσι όπως σας ακούω.

Μεγάλο λάθος το 1978 να το κάνεις αυτό. Μας φωνάξαν στην επιθεώρηση, μας δώσαν πολυήμερη αποβολή. «Πώς τολμάτε να κρίνετε εσείς την πολιτεία;» μας είπαν. Είχαν ζητήσει από τον πατέρα μου να πάει να απολογηθεί. Έτσι λοιπόν ένα τραγούδι που με εκφράζει τώρα, είναι το τραγούδι του Σαββόπολου «Ας κρατήσουν οι χοροί». Είναι αυτό που με κάποια έννοια χαρακτηρίζει τη χώρα μας.

Πολύ ωραία ιστορία. Μότο ζωής έχετε; Μία φράση που ακολουθείτε;

Με κάποια έννοια, ναι. Δεν πιστεύω στα εύκολα πράγματα. Πιστεύω ότι με προσπάθεια όλα μπορούν να γίνουν. Αρκεί να το νιώσεις σαν αποστολή, να αποφασίσεις να δημιουργήσεις ένα κατάλληλο πλαίσιο και να προσπαθήσεις με όλες σου τις δυνάμεις. Και το πιστεύω αυτό. Τίποτα δεν είναι αδύνατο. Είτε στην προσωπική ζωή, είτε στην επαγγελματική ζωή. Αρκεί να νιώσεις ότι μπορείς να το κάνεις.

Στη Θεσσαλονίκη είναι ωραία η ζωή; Της λείπει κάτι;

Κατ’ αρχάς ωραία η ζωή εδώ. Είναι μία πόλη βιώσιμη, φοιτητούπολη, ασφαλής. Τι της λείπει; Δεν έχει χτίσει ένα προφίλ οικονομικής ανάπτυξης. Είναι κάτι που της λείπει σαν πόλη. Ενώ έχει κουλτούρα, πολιτισμό. Έρχονται από την Αμερική πρόεδροι, αντιπρόεδροι πανεπιστήμιων, πολλοί. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην ενθουσιάστηκε από τον τρόπο ζωής. Απλώς δεν έχει πολλούς πυλώνες οικονομικής ανάπτυξης. Η εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει ως τέτοιος πυλώνας. Εγώ πιστεύω ότι η Θεσσαλονίκη θα μπορούσε να εξελιχθεί, σε έναν σημαντικό εκπαιδευτικό προορισμό – αντίστοιχο με πόλεις γνωστές για την έντονη ακαδημαϊκή τους παράδοση, όπως η Βοστώνη στις ΗΠΑ.

Για το τέλος η ερώτηση με το μαγικό ραβδί. Αν το είχατε τι θα αλλάζατε στην ελληνική κοινωνία ενδεχομένως και στη Θεσσαλονίκη σε ό,τι αφορά στην εκπαίδευση;

Πολύ ωραία ερώτηση. Σε αναγκάζει να οραματιστείς. Να σκεφτείς πώς θα την απαντήσεις. Βέβαια σε μαγικά ραβδιά δεν πιστεύω. Πιστεύω ότι αν θελήσεις να κάνεις κάτι, πρέπει να έχεις όραμα, να προσπαθήσεις πάρα πολύ και να προσαρμόζεσαι γρήγορα στις αντιξοότητες. Τι θα έκανα; Επειδή είμαστε στην εκπαίδευση και επειδή έχω πολλά χρόνια που έχω γυρίσει στην Ελλάδα, θα κοιτούσα την εκπαίδευση λίγο διαφορετικά. Η εκπαίδευση είναι ο κορμός των κοινωνιών. Οι κοινωνίες -όπως ξέρουμε- στην εποχή μας δεν είναι στο καλύτερο τους. Θα έδινα βαθμούς ελευθερίας στην εκπαίδευση. Εγώ πιστεύω πάρα πολύ στον άνθρωπο. Είμαι σίγουρος και στα δημόσια και στα ιδιωτικά σχολεία υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να εμπνεύσουν, να κάνουν ωραία πράγματα. Όμως τα συστήματά μας είναι πάρα πολύ περιοριστικά. Θα έδινα ευκαιρίες εξωστρέφειας στην εκπαίδευση. Σε επίπεδα πανεπιστήμιων θα έκανα αυτό που γίνεται τώρα. Η Ελλάδα μπορεί να γίνει πραγματικά και σχετικά γρήγορα ένας διεθνής προορισμός όπως η Κύπρος. Αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει ακαδημαϊκή ανάπτυξη, σημαίνει οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική ανάπτυξη. Αυτό θα έκανα. Θα προσπαθούσα σε αυτήν την υπάρχουσα κατάσταση να δημιουργήσω ένα ανοικτό περιβάλλον, ώστε η θετική ενέργεια των ανθρώπων να βγει στην επιφάνεια.