Κάνε κλικ και δες περισσότερο emakedonia.gr στην αναζήτηση της Google
Πρόσθεσέ το στην Google- Newsroom
Άγνωστα αρχειακά τεκμήρια που φωτίζουν την παρουσία και τη δράση Εβραίων ιατρών στη Θεσσαλονίκη από το 1924 έως το 1943 παρουσιάστηκαν σε εκδήλωση με θέμα «Οι Εβραίοι γιατροί μέσα από το Αρχείο του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης», που διοργάνωσαν ο Ι.Σ.Θ. και η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης στο Εβραϊκό Μουσείο, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αρχείων.
Πρωταγωνιστές της χθεσινής βραδιάς δεν ήταν μόνο τα πρόσωπα που μίλησαν από το βήμα, αλλά και εκείνα που δεν μπόρεσαν πια να μιλήσουν: οι δεκατέσσερις Εβραίοι ιατροί, μέλη του Συλλόγου, που στα μητρώα καταγράφονται ως «απαχθέντες» και «απεσταλμένοι εις Γερμανίαν» το 1943.
Μιλώντας στην εκδήλωση, ο πρόεδρος του Ι.Σ.Θ., Νικόλαος Νίτσας, υπενθύμισε ότι ο Σύλλογος ιδρύθηκε το 1924 μέσα σε μια πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη. Από τους 378 αρχικά εγγεγραμμένους στον Ι.Σ.Θ. ιατρούς, οι 33 ανήκαν στην εβραϊκή κοινότητα της πόλης.
«Η συστηματική έρευνα και ταξινόμηση του ιστορικού αρχείου του Συλλόγου, που χρονολογείται από το 1924, έφερε στο φως τεκμήρια, τα οποία αναδεικνύουν τη συμβολή των Εβραίων ιατρών στην επιστημονική και κοινωνική ζωή της πόλης. Παράλληλα, η έρευνα ανέδειξε και ένα συγκλονιστικό κενό: για τη μεγάλη πλειονότητα των Εβραίων ιατρών που ήταν εγγεγραμμένοι στον Σύλλογο δεν διασώζονται ατομικοί φάκελοι και προσωπικά έγγραφα», επισήμανε ο κ. Νίτσας, τονίζοντας ότι η απουσία αυτών των φακέλων δεν αποτελεί μόνο αρχειακό γεγονός, αλλά και σιωπηλή μαρτυρία της βίαιης εξόντωσης μιας κοινότητας που υπήρξε αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της Θεσσαλονίκης.
«Κι όμως όλοι τους δεν πέθαναν»
Τη συμβολή των ιατρών της ισραηλιτικής κοινότητας στη συγκρότηση και την πρώιμη λειτουργία του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης ανέδειξε η ιστορικός και υπεύθυνη του Ιστορικού Αρχείου του Ι.Σ.Θ., Μαλαματένια Κατιρλιώτου, μέσα από αρχειακό υλικό του Συλλόγου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, 33 γιατροί της ισραηλιτικής κοινότητας υπήρξαν μέλη του Ι.Σ.Θ. στις πρώτες δεκαετίες λειτουργίας του, εκ των οποίων οκτώ ιδρυτικά μέλη και 29 εγγεγραμμένοι πριν από το 1940, σε ένα σώμα που το 1930 αριθμούσε περίπου 500 μέλη. Πολλοί εξ αυτών προέρχονταν από σημαντικές οικογένειες της Θεσσαλονίκης και είχαν διεθνή πανεπιστημιακή εκπαίδευση, κυρίως στην Κωνσταντινούπολη, τη Γαλλία και την Ιταλία.
Από τους 33 Εβραίους ιατρούς που καταγράφονται στα μητρώα του Ι.Σ.Θ., τουλάχιστον 14 εκτοπίστηκαν το 1943. Πρόκειται για τους: Ματάλων Ισαάκ, Κοέν Ισαάκ, Ηλία Ισαάκ, Αλεβή Ραφαήλ, Καζές Μενάχεμ, Μπούρλα Μωυσής, Πεσάχ Μιχαήλ, Ισραέλ Αλβέρτος, Αλλαλούφ Ιωάννης, Αμαρίλιο Ιωσήφ, Αλγκαβά Μωυς, Τόρες Αλβέρτος, Εσράτης Ραφαήλ και Ερρέρα Γουλιέλμος.
Ανάμεσα στα ιδρυτικά μέλη του Ι.Σ.Θ. ξεχωρίζει το όνομα του δερματολόγου Ισαάκ Ματαράσσο, ο οποίος, αντί να κάνει καριέρα στη Γαλλία, προτίμησε να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη και να προσφέρει τις υπηρεσίες του στους συμπολίτες του. Ο Ισαάκ Ματαράσσο κατάφερε να διαφύγει τον εκτοπισμό κατά την περίοδο της Κατοχής και στη συνέχεια προσέφερε τις υπηρεσίες του στον ΕΛΑΣ. Μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, βοήθησε τους επιζώντες Εβραίους που επέστρεψαν στη Θεσσαλονίκη. Αργότερα κατέγραψε μαρτυρίες επιζώντων και το 1948 εξέδωσε το βιβλίο «Κι όμως όλοι τους δεν πέθαναν», που έμελλε να γίνει πολύτιμη πηγή ιστορικής μνήμης.
Στα μέλη του Συλλόγου περιλαμβάνεται επίσης το όνομα του Ζαν Αλαλούφ, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος διευθυντής του νοσοκομείου Χιρς. Ο Αλαλούφ εκτοπίστηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπέργκεν-Μπέλσεν, όπου, με τα λιγοστά μέσα που διέθετε, περιέθαλπε τους Εβραίους κρατουμένους. Ήταν ένας από τους ελάχιστους επιζώντες του Ολοκαυτώματος.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα πρόσωπο που δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο των 14 απαχθέντων, παρότι υπήρξε κι αυτό θύμα του εκτοπισμού. Πρόκειται για τον γιατρό Αλμπέρτο Μενασσέ, ιδρυτικό μέλος του Ι.Σ.Θ. και πρώτο διευθυντή του Ασύλου Φρενοβλαβών. Επιζών του Άουσβιτς, αποτελεί μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις γιατρών της Θεσσαλονίκης που όχι μόνο επέζησαν, αλλά και κατέγραψαν τη διαδρομή της εξόντωσης.
Σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες που έχουν διασωθεί, οδηγήθηκε μαζί με άλλους γιατρούς από τη Θεσσαλονίκη στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Εκεί, μέσα στην απόλυτη απογύμνωση της ανθρώπινης ύπαρξης, βρέθηκε να επιβιώνει σε συνθήκες που δεν άφηναν περιθώριο ούτε για την ιδιότητα του γιατρού ούτε για την προηγούμενη ζωή του. Σε ένα από τα πιο σκληρά σημεία της μαρτυρίας του, που κατέγραψε στο βιβλίο «Birkenau–Auschwitz II. Αναμνήσεις ενός αυτόπτου μάρτυρος, πώς εχάθησαν 72.000 Έλληνες Εβραίοι», αναφέρει ότι οι ναζί τον ανάγκασαν να παίζει φλάουτο στην ορχήστρα του στρατοπέδου, την ώρα που η 14χρονη κόρη του, Λίλιαν, περνούσε μπροστά του μαζί με εκατοντάδες άλλες γυναίκες με προορισμό τους θαλάμους αερίων. Μετά τον πόλεμο επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη και όντας σε οικτρή οικονομική του κατάσταση, εργάστηκε στο νοσοκομείο Χιρς.
Πράξεις αλληλεγγύης στα χρόνια της Κατοχής
Στη διάρκεια της εκδήλωσης έγινε επίσης αναφορά σε πράξεις αλληλεγγύης της περιόδου τα Κατοχής και ο πρόεδρος του Ι.Σ.Θ., Νίκος Νίτσας σημείωσε ότι ο Σύλλογος ανέλαβε ουσιώδες κοινωνικό έργο.
«Με την ενεργή συμμετοχή των μελών του, ο Ι.Σ.Θ. κατόρθωσε να διατηρήσει τον κοινωνικό του ρόλο παρά τις απειλές και τις πιέσεις των κατοχικών αρχών. Για τον λόγο αυτό, η περίοδος της Κατοχής καταγράφηκε ως μία από τις σημαντικότερες στη μακρά ιστορία του Συλλόγου. Μαρτυρίες και προφορικές αναφορές της εποχής υποδηλώνουν ότι μέλη της ιατρικής κοινότητας της Θεσσαλονίκης συνέδραμαν Εβραίους συμπολίτες τους κατά τη διάρκεια της Κατοχής, προσφέροντας ιατρική φροντίδα και κάθε δυνατή βοήθεια κάτω από εξαιρετικά δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες. Ωστόσο, τα διαθέσιμα αρχειακά τεκμήρια δεν επιτρέπουν πάντοτε την πλήρη ανασύνθεση αυτών των πρωτοβουλιών. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του δερματολόγου Παντελή Καλλινικίδη, ο οποίος αναγνωρίστηκε αργότερα ως Δίκαιος των Εθνών για τη διάσωση εβραϊκής οικογένειας της πόλης. Οι πράξεις αυτές υπενθυμίζουν ότι ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές της ιστορίας υπήρξαν άνθρωποι που επέλεξαν την αλληλεγγύη αντί του φόβου και την ανθρωπιά αντί της αδιαφορίας», επισήμανε ο κ. Νίτσας.
Μνημόνιο συνεργασίας και νέες δράσεις ιστορικής μνήμης
Ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδας (ΚΙΣΕ) και του υπό κατασκευή Μουσείου Ολοκαυτώματος Θεσσαλονίκης, Δαβίδ Σαλτιέλ, υπογράμμισε την ανάγκη πλήρους καταγραφής και τεκμηρίωσης της μοίρας των Εβραίων ιατρών, τονίζοντας ότι η ιστορική μνήμη παραμένει ελλιπής, όταν δεν αποτυπώνεται με σαφήνεια τι συνέβη στον καθένα. Ο κ. Σαλτιέλ αναφέρθηκε στη μακραίωνη παρουσία των Εβραίων ιατρών στη Θεσσαλονίκη ήδη από τον 16ο αιώνα, μετά την εγκατάσταση των Σεφαραδιτών, καθώς και στην ίδρυση και λειτουργία του νοσοκομείου Χιρς, του σημερινού Ιπποκρατείου.
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, ο πρόεδρος του Ι.Σ.Θ., Νίκος Νίτσας, και ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας και του Μουσείου Ολοκαυτώματος Θεσσαλονίκης, Δαβίδ Σαλτιέλ, υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας, βάσει του οποίου ο Ι.Σ.Θ. διαθέτει το αρχειακό υλικό που αφορά τους Εβραίους ιατρούς-μέλη του Συλλόγου κατά την περίοδο 1924–1949, συμβάλλοντας στη διάσωση της ιστορικής μνήμης της ισραηλιτικής κοινότητας Θεσσαλονίκης.
Παράλληλα, ο Ι.Σ.Θ. και ο πρόεδρός του, Νίκος Νίτσας, έχουν προγραμματίσει σειρά παρόμοιων εκδηλώσεων. Ήδη προετοιμάζονται δράσεις σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού Καλαμαριάς και το Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού για την ανάδειξη των προσφύγων ιατρών-μελών του Συλλόγου με καταγωγή από τον Πόντο, την Καππαδοκία και την Ιωνία, ενώ σε ξεχωριστή δράση θα αναδειχθεί η παρουσία των πρώτων γυναικών-μελών του Ι.Σ.Θ..
Κάνε κλικ και δες περισσότερο emakedonia.gr στην αναζήτηση της Google
Πρόσθεσέ το στην Google
