Απόφαση – σταθμό με πολλές… ουρές που προσκρούει στην οικονομική… φιλοσοφία της έννοιας του δανεισμού και του υπολογισμού του επιτοκίου, προσφέροντας παράλληλα μεγάλη ανακούφιση σε χιλιάδες δανειολήπτες εξέδωσε την περασμένη Πέμπτη η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου υιοθετώντας την εισήγηση του αντιπροέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Σωτήρη Πλαστήρα.
Η Ολομέλεια με ευρεία πλειοψηφία αποφάσισε ότι οι τόκοι στα δάνεια, όσων έχουν υπαχθεί στον νόμο «Κατσέλη», θα υπολογίζονται με βάση τη μηνιαία δόση και όχι με βάση το σύνολο του ποσού. Η απόφαση αφορά περί τους 350.000 δανειολήπτες, καθώς πλέον οι δόσεις των δανείων τους μειώνονται δραστικά – σχεδόν καθίστανται άτοκα. Η συνολική περίμετρος των στεγαστικών δανείων του νόμου Κατσέλη αυτής της κατηγορίας υπολογίζεται σε πάνω από 12 δισ. ευρώ.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της «ΜτΚ», για δάνειο 100.000 ευρώ (άληκτο κεφάλαιο), με επιτόκιο 3% και διάρκειας 25 ετών (300 μήνες) ο δανειολήπτης έχει μηνιαία δόση στα 480,5 ευρώ και στην λήξη θα έχει καταβάλει 144.143 ευρώ με τον τοκοχρεωλυτικό εκτοκισμό (480,5 ευρώ Χ300 μήνες)
Αν ο τόκος εφαρμοστεί στη δόση τότε αυτή θα διαμορφωθεί στα 412,48 ευρώ το μήνα και ο δανειολήπτης στην λήξη αποπληρωμής θα έχει καταβάλει 123.744 ευρώ (δηλαδή 100.000 ευρώ / 300 μήνες= 333,33 ευρώ Χ3%= 343,32 ευρώ). Το κέρδος μπορεί να φτάσει και τα 200 ευρώ το μήνα στις δόσεις.
Το θέμα έφθασε στο Ανώτατο Δικαστήριο από το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων, ενώ δεκάδες δικαστήρια σε όλη την επικράτεια αποφάσιζαν διαφορετικά για τον υπολογισμό των τόκων στα δάνεια.
Το ιστορικό
Όλα ξεκίνησαν από την διάσταση απόψεων που υπήρξε όσον αφορά στην ερμηνεία του άρθρου 9, παρ. 2 του νόμου 3869/2010: Αυτός αφορά τον τρόπο εκτοκισμού των δόσεων των δανείων που έχουν μπει στη ρύθμιση προστασίας της κύριας κατοικίας (ν. Κατσέλη), ο οποίος ορίζει ότι οι μηνιαίες καταβολές είναι «έντοκες, χωρίς ανατοκισμό».
Από την πλευρά τους οι πιστωτές -τράπεζες και οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers)- «διάβασαν» διαφορετικά τον ορισμό αυτό του νόμου σε σχέση με εκείνο που εκτιμούσαν οι δανειολήπτες. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θεωρούν ότι οι τόκοι κάθε μήνα θα πρέπει να υπολογίζονται επί του συνόλου του ρυθμισμένου δανείου.
Από την πλευρά τους οι δανειολήπτες εκτιμούσαν πως οι τόκοι υπολογίζονται μόνο επί της μηνιαίας δόσης η οποία καταβάλλεται, προσέγγιση βεβαίως που συνάδει με την φιλοσοφία του νόμου για προστασία του δανειολήπτη.
Επί της ουσίας, η εν λόγω «διάσταση απόψεων» στην πράξη οδηγούσε σε τεράστια απόκλιση του ποσού των τόκων «φουσκώνοντας» υπέρμετρα τις δόσεις τις οποίες έπρεπε να καταβάλλουν οι δανειολήπτες, από την στιγμή που τράπεζες και servicers τους υπολόγιζαν σε ετήσια βάση.
Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί πως στη διεθνή πρακτική ο εκτοκισμός δανείου έχει καθιερωθεί να γίνεται επί του συνόλου του κεφαλαίου και όχι επί της μηνιαίας δόσης, στοιχείο που προέβαλαν ως επιχείρημα παράγοντες από την πλευρά τραπεζών και servicers.
Εντούτοις το Δικαστήριο τάχθηκε υπέρ των δανειοληπτών καθώς το σκεπτικό τους είχε ως επίκεντρο τη φιλοσοφία του νόμου για ελάφρυνση του οφειλέτη, με την απόφαση να ανοίγει νομικό παράθυρο να διεκδικήσουν πίσω τα χρήματα που κατέβαλαν δανειολήπτες με το προηγούμενο καθεστώς (πληρώνοντας δηλαδή τόκο υπολογισμένο στο σύνολο του κεφαλαίου του δανείου).
Ο ευρύτερος αντίκτυπος
Κύκλοι της αγοράς εκτιμούν πως πέριξ του 1 δισ. ευρώ θα είναι η άμεση οικονομική ζημιά, από την στον τρόπο εκτοκισμού των συγκεκριμένων δανείων και θα «απειλήσει» τα business plans των τιτλοποιήσεων (πωλήσεις κόκκινων δανείων), καθώς πολλά δάνεια έχουν την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου. Που σημαίνει πως αν καταπέσουν οι εγγυήσεις, τον λογαριασμό θα τον πληρώσουν οι φορολογούμενοι.
Παράλληλα, τσουχτερός θα είναι ο λογαριασμός και για τις τράπεζες, αγγίζονυας στα 150 εκατ. ευρώ. Διότι εκτός από τα τιτλοποιημένα δάνεια του νόμου Κατσέλη που έχουν ενταχθεί στον «Ηρακλή», υπάρχουν και «κόκκινα» στεγαστικά δάνεια που παραμένουν στους τραπεζικούς ισολογισμούς, όπως και δάνεια του νόμου Κατσέλη που έχουν πουληθεί αλλά είναι εκτός του προγράμματος κρατικών εγγυήσεων.
Παρά τις διαβεβαιώσεις περί του αντιθέτου, καθώς η ερμηνεία του Νόμου Κατσέλη από τον Άρειο Πάγο δεν έχει σχέση με το λοιπό πτωχευτικό δίκαιο, είναι αρκετοί εκείνοι που υποστηρίζουν πως για λόγους ισότητας το μέτρο θα επεκταθεί αργά ή γρήγορα μέσω διεκδικήσεων και στον εξωδικαστικό συμβιβασμό και τους ευάλωτους εν γένει.
Μιλάμε για περίπου 50.000 δάνεια, που διαμορφώνονται σε περίπου 5 δισ. ευρώ αν και τα εμπλεκόμενα νοικοκυριά είναι πολύ περισσότερα, λόγω των εγγυητών, αλλά και λόγω των περισσότερων του ενός δανειολήπτη για κάθε δάνειο.
Η αλλαγή της πάγιας μεθόδου υπολογισμού των τόκων, δηλαδή η τοκοχρεολυτική εξόφληση που προβλέπεται και στον νόμο Κατσέλη, θα προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερες παρενέργειες καθώς ελλοχεύει όχι μόνο οικονομικός αλλά και ηθικός κίνδυνος.
Οι τράπεζες για να βγάλουν τη χασούρα και να στείλουν ενδεχομένως και μήνυμα αυστηρότητας, ενδέχεται να κλείσουν τις κάνουλες του δανεισμού με την υιοθέτηση πιο δύσκαμπτων κριτηρίων δανειοδότησης και με ακριβότερη τιμολόγηση.
Ο μεγαλύτερος φόβος ωστόσο αφορά την διαταραχή στην κουλτούρα πληρωμών με ανοιχτό το ενδεχόμενο και για αλυσιδωτές συνέπειες που ενδέχεται να θυμίσουν παθήματα του παρελθόντος…
*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ», 08.02.206
