Η ηρωική Μάχη του Κιλκίς κρατά ζωντανή την ιστορική μνήμη στον καταπράσινο λόφο των πεσόντων (βίντεο)

Μόλις 2,7 χιλιόμετρα έξω από την πόλη του Κιλκίς, σε υψόμετρο 276 μέτρων, δεσπόζει το Ηρώο της Μάχης του Κιλκίς, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Το επιβλητικό έργο, που αποτελεί σήμερα το έμβλημα του Δήμου Κιλκίς, τιμά τους χιλιάδες Έλληνες στρατιώτες που πολέμησαν με αυταπάρνηση εναντίον των βουλγαρικών δυνάμεων από τις 19 μέχρι τις 21 Ιουνίου του 1913, σε μία από τις πλέον αιματηρές συγκρούσεις του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου.

Στον λόφο, όπου εκτυλίχθηκαν οι σκληρές μάχες, σώζονται ακόμη τμήματα χαρακωμάτων, υπενθυμίζοντας τις δραματικές στιγμές που οδήγησαν στην κατάληψη του Κιλκίς και συνέβαλαν καθοριστικά στην ασφάλεια της Θεσσαλονίκης. Συνολικά, στις μάχες του Κιλκίς και του Λαχανά έχασαν τη ζωή τους 8.828 Έλληνες στρατιώτες.

Το μνημείο και η συμβολική του σημασία

Όπως εξηγεί ο Αρχιλοχίας Πεζικού Απόστολος Γκόντας, το μαρμάρινο γλυπτό φιλοτεχνήθηκε από τον Γεώργιο Δημητριάδη, γνωστό ως «Αθηναίο γλύπτη». Γεννημένος στην Κόρινθο το 1871 και μαθητής του Γεωργίου Βρούτου, ο Δημητριάδης ειδικεύτηκε στη σμίλευση λευκού σκληρού μαρμάρου και επιδίωξε μέσα από το έργο του να αποδώσει το μεγαλείο του αγώνα.

Το μνημείο έχει συνολικό ύψος περίπου τεσσάρων μέτρων μαζί με τη βάση του και αναπτύσσεται σε κατακόρυφο άξονα, ώστε να αποπνέει μεγαλοπρέπεια. Απεικονίζει έναν ακάλυπτο μαχητή, με το πιστόλι προτεταμένο, να στηρίζει έναν τραυματισμένο συμπολεμιστή, ενώ ανάμεσα στα πόδια του κείτεται ένας νεκρός στρατιώτης. Ο νικητής πατά πάνω σε κατεστραμμένο βουλγαρικό πυροβόλο, με το ανοικτό χιτώνιό του να συμβολίζει την αποφασιστικότητα και τη γενναιότητα των Ελλήνων στρατιωτών.

Στη βάση του μνημείου αναγράφεται η φράση: «Έπεσαν μαχόμενοι υπέρ πατρίδος κατά την εν Κιλκίς μάχη 19, 20 και 21 Ιουνίου 1913», ενώ εκατέρωθεν δεσπόζουν δύο μαρμάρινα δάφνινα στεφάνια.

Από την ιδέα στην ανέγερση

Η ανέγερση του μνημείου αποτέλεσε πρωτοβουλία του τότε συνταγματάρχη Πυροβολικού Λεωνίδα Παρασκευόπουλου, μετέπειτα αρχιστράτηγου της Μικρασιατικής Εκστρατείας, σε συνεργασία με τον διοικητή της 9ης Μεραρχίας. Τα στελέχη του ελληνικού στρατού προσέφεραν το τελευταίο ημερομίσθιο του 1915, συγκεντρώνοντας τα απαραίτητα χρήματα για την κατασκευή του.

Το γλυπτό παραγγέλθηκε το 1914, όμως έφθασε στο Κιλκίς σιδηροδρομικώς στις 28 Ιουλίου 1928. Τα οστά περίπου 4.500 πεσόντων περισυνελέγησαν και ενταφιάστηκαν κάτω από το μνημείο, παρουσία του μητροπολίτη της περιοχής.

Τα εγκαίνια αποτέλεσαν κορυφαίο γεγονός για την εποχή. Παρών ήταν ο τότε πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ενώ ο Κωστής Παλαμάς ταξίδεψε για μόλις τρίτη φορά εκτός Αθηνών και απήγγειλε το ποίημά του «Η Ελλάς στα παιδιά της».

Η μάχη που καθόρισε την έκβαση του πολέμου

Η μάχη του Κιλκίς και του Λαχανά χαρακτηρίστηκε από την ταχύτητα, τη σφοδρότητα και την ιδιαίτερη βιαιότητά της. Οι ελληνικές δυνάμεις πολέμησαν κάτω από αντίξοες συνθήκες, καθώς ο καύσωνας ήταν αφόρητος και οι στρατιώτες φορούσαν ακόμη μάλλινες στολές.

Σύμφωνα με τον ερευνητή Αλέξη Αθάνατο, «η ελληνική επίθεση ήταν σαρωτική. Η ορμή των Ελλήνων ήταν αυτή που έδιωξε τελικά τους Βουλγάρους και αποτυπώθηκε στη συλλογική μνήμη μέσα από το σύνθημα "Αέρα" και τις λαϊκές απεικονίσεις της εποχής».

Η ιστορία περνά στις επόμενες γενιές

Με στόχο τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, ο Δήμος Κιλκίς υλοποιεί τα τελευταία επτά χρόνια εκπαιδευτικές δράσεις σε συνεργασία με την Ταξιαρχία και τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Μαθητές της ΣΤ΄ Δημοτικού από τα εννέα δημοτικά σχολεία της περιοχής συμμετέχουν σε ιστορικούς περιπάτους και επισκέπτονται το Ηρώο, μεταφέροντας στη συνέχεια τις εμπειρίες και τις γνώσεις τους στις οικογένειές τους.

Όπως τονίζει ο δήμαρχος Κιλκίς Δημήτρης Κυριακίδης, αυτή η ιστορική μάχη περνάει στα πολύ ψιλά γράμματα της ιστορίας, των σχολικών συγγραμμάτων και της προβολής της από όλους μας. Το κενό που υπάρχει προσπαθούμε να το καλύψουμε μέσα από τον ιστορικό τουρισμό. Η προβολή, η γνώση, η ενημέρωση και όσο το δυνατόν η μεγαλύτερη εμβέλεια αυτών των γεγονότων μας δίνει δύναμη για το μέλλον, γιατί γνωρίζουμε το παρελθόν μας και βαδίζουμε με μεγαλύτερη ασφάλεια και αισιοδοξία για το μέλλον».

«Στόχος μας είναι να μεταλαμπαδεύσουμε την ιστορία στη νέα γενιά και να γνωρίσουν τα παιδιά τον τόπο και τους ανθρώπους που διαμόρφωσαν την πορεία του», επισημαίνει Αντιδήμαρχος Πολιτισμού και Τουρισμού Θεμιστοκλής Κοσμίδης.

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά τη μάχη, ο λόφος του Κιλκίς εξακολουθεί να αποτελεί τόπο ιστορικής μνήμης και φόρο τιμής στους χιλιάδες στρατιώτες που θυσιάστηκαν σε μία από τις σημαντικότερες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων: Φύλακας της ιστορικής μνήμης

Δίπλα στον καταπράσινο λόφο του Κιλκίς, βρίσκεται το Πολεμικό Μουσείο Κιλκίς, γνωστό και ως Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων. Το μουσείο ιδρύθηκε το 1966 και άρχισε να λειτουργεί την ίδια χρονιά, έχοντας ως βασικό άξονα την τριήμερη μάχη του Κιλκίς-Λαχανά, που διεξήχθη από τις 19 έως τις 21 Ιουνίου 1913 κατά τη διάρκεια του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου.

Στους εκθεσιακούς του χώρους φιλοξενούνται κειμήλια που συνδέονται με τους αξιωματικούς και τους στρατιώτες που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις, όπως όπλα, στρατιωτικές στολές και σημαίες της εποχής. Ξεχωριστή θέση κατέχουν ο ανάγλυφος χάρτης της περιοχής, που αποτυπώνει τη διάταξη των δυνάμεων και την εξέλιξη των επιχειρήσεων, καθώς και η οπτικοακουστική παρουσίαση που αναπαριστά τα γεγονότα της μάχης.

 [inline_gallery] 

Το Πολεμικό Μουσείο υπάγεται στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ενώ έχουν πραγματοποιήθηκαν εργασίες ανακαίνισης και επέκτασης των εγκαταστάσεών του, με στόχο τον εμπλουτισμό και την καλύτερη ανάδειξη της ιστορικής του συλλογής. Σήμερα αποτελεί έναν σημαντικό χώρο διατήρησης και προβολής της ιστορικής κληρονομιάς του Κιλκίς και των Βαλκανικών Πολέμων, προσβάσιμο σε όλους και όλες τους πολίτες που επιθυμούν να γνωρίσουν περισσότερα για την ιστορική μάχη.

Συνέδριο για τη Μάχη του Κιλκίς και τη διαχρονική της σημασία

Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων μνήμης, ο Δήμος Κιλκίς διοργανώνει σήμερα 19 Ιουνίου το ιστορικό συνέδριο με θέμα «Η Μάχη του Κιλκίς 1913: Ιστορία, Μνήμη και Σύγχρονες Προσεγγίσεις, υπό την αιγίδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα.

Στις εργασίες του συνεδρίου συμμετέχουν καταξιωμένοι πανεπιστημιακοί, ιστορικοί και ερευνητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, οι οποίοι επιχειρούν να φωτίσουν διαφορετικές πτυχές της ιστορικής σύγκρουσης. Στόχος της επιστημονικής συνάντησης είναι να αναδείξει τη Μάχη του Κιλκίς όχι μόνο ως μία από τις σημαντικότερες στρατιωτικές αναμετρήσεις των Βαλκανικών Πολέμων, αλλά και ως ένα γεγονός που διαμόρφωσε τη συλλογική μνήμη, επηρέασε την ιστορική έρευνα και συνέβαλε στη διαμόρφωση της ταυτότητας της περιοχής.

Δείτε τις εργασίες του συνεδρίου