Γράφει
Μιχάλης Γουδής
Η ανατροπή του καθεστώτος Όρμπαν στην Ουγγαρία αποτελεί το πιο πρόσφατο παράδειγμα της σημασίας που έχει ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στην προάσπιση των δημοκρατικών αξιών. Η ιστορική νίκη που κατέγραψε ο Πέτερ Μάγκιαρ δεν ήταν μόνο μία προσωπική επιτυχία αλλά και το αποτέλεσμα της δημιουργίας των κατάλληλων συμμαχιών εντός της ουγγρικής κοινωνίας των πολιτών, πέρα από τα κομματικά όρια.
«Δε φοβηθήκαμε, δεν κρυφτήκαμε, παρά όλες τις επιθέσεις και τις προσπάθειες να μας αποσταθεροποιήσουν, παραμείναμε σταθερά προσηλωμένοι στις δημοκρατικές μας αξίες» ήταν το κεντρικό μήνυμα εκπροσώπων ουγγρικών οργανώσεων και ινστιτούτων σε εκδήλωση του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ στο Βερολίνο λίγα εικοσιτετράωρα μετά τις εκλογές στη χώρα. Λίγο νωρίτερα η κοινωνία των πολιτών στην Πολωνία είχε δείξει επίσης τον δρόμο, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την αλλαγή πορείας της χώρας.
Τέτοιου είδους αλλαγές διά των εκλογών αποτελούν την κορυφή του παγόβουνου. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών -στις επίσημες και τις ανεπίσημες μορφές τους- κάνουν ανεκτίμητη δουλειά βάσης σε κάθε γωνιά του πλανήτη.
Το 1973 στο έργο του «Παρέμβαση επιθυμητή - Γραπτά για την επικαιρότητα» ο νομπελίστας συγγραφέας Χάινριχ Μπελ, το όνομα του οποίου φέρει το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ, έγραφε: «Το να παρεμβαίνουμε στα κοινά είναι ο μόνος τρόπος να διατηρήσουμε την επαφή με την πραγματικότητα», συνοψίζοντας την αξία που έχει η ιδιότητα του ενεργού πολίτη.
Σήμερα, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών βρίσκονται διεθνώς αντιμέτωπες με ολοένα και σημαντικότερες προκλήσεις. Από τη μία μεριά, οι πηγές χρηματοδότησης συνεχώς περιορίζονται, με χαρακτηριστική περίπτωση τις συνέπειες που είχε η περικοπή της USAID διεθνώς.
Παράλληλα, όμως, αυξάνεται ο αριθμός των οργανώσεων που στοχοποιούνται τόσο λεκτικά όσο πολύ περισσότερο και νομοθετικά από την πολιτική τάξη σε μία σειρά από χώρες, με αποτέλεσμα η εργασιακή καθημερινότητα των εκπροσώπων τους να δυσχεραίνει.
Η Ουγγαρία επιβεβαίωσε πριν από μερικές μέρες τον καταλυτικό ρόλο της κοινωνίας των πολιτών για το μέλλον της δημοκρατίας. Ειδικά στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τέτοιου είδους εξελίξεις πρέπει να λειτουργήσουν αφυπνιστικά, ώστε να θωρακιστεί περαιτέρω ο θεσμικός ρόλος της κοινωνίας των πολιτών.
Αυτά είναι βήματα που μπορούν να καταστήσουν σταδιακά πιο ελκυστική και συμπεριληπτική όλη την πολιτική διαδικασία που σήμερα γνωρίζει ιστορικά χαμηλά επίπεδα συμμετοχής.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 26.04.2026
