Γυναίκες χωρίς φίλτρο: Η Έφη Παπαλεξίου και η μάχη για την ενδυνάμωση και την ισότητα μέσα από έναν διεθνή οργανισμό

Υπάρχουν γυναίκες που μεγαλώνουν μαθαίνοντας ότι πρέπει να αποδείξουν την αξία τους. Και υπάρχουν γυναίκες που μεγαλώνουν θεωρώντας αυτονόητο πως μπορούν να κάνουν ό,τι ακριβώς και οι άνδρες. Η Έφη Παπαλεξίου ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Για πολλά χρόνια πίστευε πως η ισότητα ανάμεσα στις γυναίκες και τους άνδρες ήταν κάτι αυτονόητο. Σήμερα, έπειτα από έτη διεκδικήσεων των δικαιωμάτων των γυναικών είναι η εκλεγμένη πρόεδρος της Σοροπτιμιστικής Ενωσης Ελλάδος και διευθύντρια στρατηγικού σχεδιασμού και προγραμματισμού στην ΠΚΜ.

«Για μένα ήταν μονόδρομος. Οι γυναίκες σπουδάζουν, δουλεύουν και είναι ανεξάρτητες.», σημειώνει στο emakedonia.gr. Μόνο αργότερα, όταν βγήκε στον επαγγελματικό στίβο και άρχισε να καταλαμβάνει θέσεις ευθύνης, κατάλαβε ότι αυτό που για εκείνη ήταν φυσιολογικό, για πολλές άλλες γυναίκες παρέμενε ακόμη ζητούμενο. Και τότε ξεκίνησε ο πραγματικός προσωπικός και συλλογικός αγώνας.

Μεγαλώνοντας με πρότυπα γυναίκες που δεν ζήτησαν ποτέ άδεια

Γεννήθηκε στη Δράμα και μεγάλωσε στην Καβάλα. Ο πατέρας της, δικηγόρος, έφυγε από τη ζωή όταν εκείνη ήταν μόλις δυόμισι ετών. Το κενό του όμως καλύφθηκε από μια οικογένεια γεμάτη γυναίκες που δεν έμαθαν ποτέ να περιορίζουν τα όνειρά τους. Η μητέρα της εργαζόταν, οι γιαγιάδες της ήταν μορφωμένες και ανεξάρτητες, η εργασία και η μόρφωση δεν παρουσιάζονταν ως κατάκτηση για τις γυναίκεςαλλά ως αυτονόητη συνέχεια της ζωής.

Έτσι, όταν ήρθε η ώρα να επιλέξει σπουδές, δεν δίστασε να στραφεί σε έναν από τους πιο ανδροκρατούμενους χώρους της εποχής: τη σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών. Πέρασε με υψηλή βαθμολογία, αποφοίτησε με επιτυχία και ακολούθησε μια σταθερή επαγγελματική πορεία στο Δημόσιο. Παράλληλα δημιούργησε οικογένεια και απέκτησε δύο παιδιά, χωρίς ποτέ να εγκαταλείψει τη διάθεση για εξέλιξη. Ακόμη και όταν οι περισσότεροι θεωρούν ότι οι σπουδές αποτελούν κλειστό κεφάλαιο, εκείνη αποφάσισε να επιστρέψει στα αμφιθέατρα, ολοκληρώνοντας στα 52 της έτη MBA.

«Ήταν μια εμπειρία που μου άλλαξε τον τρόπο που βλέπω τον κόσμο. Και ήθελα τα παιδιά μου να καταλάβουν ότι ποτέ δεν σταματάς να μαθαίνεις.»

Η στιγμή που κατάλαβε ότι η ισότητα δεν είναι δεδομένη

Για μεγάλο μέρος της ζωής της πίστευε ότι η δική της εμπειρία ήταν ο κανόνας. Επειδή δεν είχε μεγαλώσει ακούγοντας ότι υπάρχουν πράγματα που «δεν κάνουν για γυναίκες», θεωρούσε πως όλες οι γυναίκες είχαν τις ίδιες ευκαιρίες να σπουδάσουν, να εργαστούν και να εξελιχθούν επαγγελματικά. Η πραγματικότητα, όμως, αποδείχθηκε πολύ διαφορετική όταν άρχισε να αναλαμβάνει θέσεις ευθύνης.

Τότε ήταν που συνειδητοποίησε ότι η αναγνώριση της αξίας μιας γυναίκας δεν είναι πάντοτε αυτονόητη. Περιγράφει πως χρειάστηκε πολλές φορές να εργαστεί περισσότερο από τους άνδρες συναδέλφους της, προκειμένου να αποδείξει ότι διαθέτει τις ίδιες γνώσεις και ικανότητες. Ακόμη και όταν είχε ήδη κατακτήσει διοικητικές θέσεις και γνώριζε σε βάθος το αντικείμενό της, συχνά βρισκόταν αντιμέτωπη με συναδέλφους που ένιωθαν την ανάγκη να της εξηγήσουν ζητήματα που η ίδια γνώριζε καλύτερα από εκείνους.

Σήμερα αυτή η συμπεριφορά περιγράφεται με τον όρο mansplaining. Για την ίδια, όμως, ήταν απλώς μία από τις πολλές καθημερινές εκφάνσεις μιας κουλτούρας που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις γυναίκες ως ανθρώπους που πρέπει διαρκώς να αποδεικνύουν την επάρκειά τους.

Ο συνδικαλισμός ως σημείο καμπής

Αν υπήρξε μια περίοδος που καθόρισε τη δημόσια παρουσία της, αυτή ήταν η ενασχόλησή της με τον συνδικαλισμό. Εκεί ήρθε για πρώτη φορά σε άμεση επαφή με γυναίκες που αντιμετώπιζαν σοβαρές δυσκολίες στους χώρους εργασίας τους. Ιστορίες εργασιακού εκφοβισμού, άνισης μεταχείρισης, σεξουαλικής παρενόχλησης και αποκλεισμού άρχισαν να γίνονται μέρος της καθημερινότητάς της.

«Εκεί ξύπνησε μέσα μου το θηρίο», λέει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τη στιγμή που κατάλαβε ότι δεν μπορούσε πλέον να περιορίζεται στον ρόλο της παρατηρήτριας.

Όσο περισσότερες γυναίκες άκουγε, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσε ότι τα περιστατικά αυτά δεν ήταν μεμονωμένες εξαιρέσεις. Αντίθετα, αποτελούσαν εκδηλώσεις ενός βαθύτερου προβλήματος που διαπερνά την κοινωνία και επηρεάζει την επαγγελματική, οικονομική αλλά και προσωπική ζωή χιλιάδων γυναικών.

Η διαπίστωση αυτή άλλαξε και την ίδια. Από άνθρωπος που πίστευε ότι η ισότητα ήταν ήδη κατακτημένη, μετατράπηκε σε μια γυναίκα που αποφάσισε να αφιερώσει σημαντικό μέρος της ζωής της στη διεκδίκηση δικαιωμάτων, στην ενημέρωση και στη στήριξη άλλων γυναικών.

Από την προσωπική διαδρομή στη συλλογική δράση

Η ενεργός συμμετοχή της σε συλλογικούς φορείς ήταν, όπως λέει, το επόμενο φυσικό βήμα. Πίστευε πάντοτε ότι οι κοινωνικές αλλαγές δεν έρχονται μέσα από μεμονωμένες πρωτοβουλίες, αλλά μέσα από τη συνεργασία ανθρώπων που μοιράζονται κοινές αξίες και στόχους. Με αυτή τη λογική εντάχθηκε στις σοροπτιμίστριες και σήμερα βρίσκεται στην προεδρία της Σοροπτιμιστικής Ενωσης Ελλάδας, μίας παγκόσμιας
οργάνωση εθελοντριών, οι οποίες δουλεύουν μαζί για να βελτιώσουν τις ζωές των γυναικών και των κοριτσιών.

Ο οργανισμός έχει ιστορία άνω των εκατό ετών και παρουσία σε περισσότερες από εκατό χώρες, με χιλιάδες μέλη που υλοποιούν δράσεις σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο. Η ελληνική ένωση δεν λειτουργεί απομονωμένα. Ανήκει στη Soroptimist International of Europe, τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ομοσπονδία του οργανισμού, και μέσω αυτής συνδέεται με το παγκόσμιο δίκτυο της Soroptimist International. «Αυτή η διασύνδεση μας δίνει τη δυνατότητα να ανταλλάσσουμε καλές πρακτικές, να συμμετέχουμε σε διεθνείς πρωτοβουλίες και να συμβάλλουμε σε έναν κοινό αγώνα για την ισότητα των φύλων και την ενδυνάμωση των γυναικών», τονίζει η ίδια.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος του οργανισμού στα Ηνωμένα Έθνη. Η Soroptimist International διαθέτει Γενικό Συμβουλευτικό Καθεστώς στο Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών (ECOSOC), ένα προνόμιο που έχουν σχετικά λίγες μη κυβερνητικές οργανώσεις παγκοσμίως. Μέσω των εκπροσώπων της σε διεθνή κέντρα του ΟΗΕ, συμμετέχει σε διαβουλεύσεις, καταθέτει προτάσεις και συμβάλλει ώστε η φωνή των γυναικών και των κοριτσιών να ακούγεται στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Με αυτόν τον τρόπο, η τοπική δράση συνδέεται με τη διεθνή συνηγορία και η εμπειρία των γυναικών από κάθε χώρα μπορεί να επηρεάζει πολιτικές σε παγκόσμιο επίπεδο. Ετσι, η Εφη Παπαλεξίου έχει την δυνανότητα να μεταφέρει στην Ελλάδα καλές πρακτικές από άλλες χώρες, αλλά και να αναδεικνύει διεθνώς τις προκλήσεις που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι Ελληνίδες.

Ανησυχία για την πορεία της κοινωνίας

Η ίδια δηλώνει έντονα προβληματισμένη, θεωρώντας ότι τα τελευταία χρόνια η κοινωνία δεν προχωρά, αλλά αντίθετα κάνει βήματα προς τα πίσω. Αναφέρεται ιδιαίτερα στην αύξηση της έμφυλης βίας, στις γυναικοκτονίες, αλλά και στην κανονικοποίηση συμπεριφορών που τρομοκρατούν τις γυναίκες στον δημόσιο χώρο. Παράλληλα, στέκεται και στις συζητήσεις γύρω από τον ίδιο τον όρο «γυναικοκτονία», τις οποίες θεωρεί ενδεικτικές μιας ευρύτερης αμφισβήτησης της πραγματικότητας που βιώνουν οι γυναίκες. Όλα αυτά, όπως λέει, δείχνουν ότι τίποτα δεν είναι οριστικά κερδισμένο και πως «υπάρχει οπισθοχώρηση. Και αυτό είναι τρομακτικό».

Πιστεύει ότι πολλές γυναίκες, προκειμένου να επιβιώσουν και να εξελιχθούν σε ανδροκρατούμενους χώρους, αναγκάστηκαν συχνά να υιοθετήσουν ανδρικά πρότυπα συμπεριφοράς. Η ίδια, ωστόσο, διαφωνεί με αυτή τη λογική, τονίζοντας πως «δεν χρειάζεται να γίνω κάποιος άλλος για να ηγηθώ». Αντίθετα, θεωρεί ότι η γνώση, η συνεργασία, η ενσυναίσθηση και η αποφασιστικότητα αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης ηγεσίας.

Για τον λόγο αυτό, υποστηρίζει ότι είναι απαραίτητη η μεγαλύτερη παρουσία γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων. Όχι όμως απλώς για να καλύπτονται ποσοστώσεις, αλλά γιατί οι διαφορετικές οπτικές μπορούν να οδηγήσουν σε πιο ολοκληρωμένες και αποτελεσματικές πολιτικές.

Ένα όραμα πέρα από το προσωπικό

Παρά τις διακρίσεις που έχει αντιμετωπίσει και τις διεθνείς θέσεις που κατέχει, η Έφη Παπαλεξίου αποφεύγει να μιλά για τον εαυτό της. Αντίθετα, στρέφει τη συζήτηση στις γυναίκες που φοβούνται, σε όσες δεν γνωρίζουν πού να απευθυνθούν, αλλά και σε εκείνες που χρειάζονται μια δεύτερη ευκαιρία. Αναφέρεται επίσης στις νέες γυναίκες που πρέπει να πιστέψουν ότι μπορούν να διεκδικήσουν ηγετικούς ρόλους, καθώς και στα αγόρια που οφείλουν να μεγαλώσουν με διαφορετικά πρότυπα από τις προηγούμενες γενιές.

Όπως τονίζει, η ισότητα δεν αφορά μόνο τις γυναίκες, αλλά το σύνολο της κοινωνίας. Κλείνει με μια προσωπική της σκέψη: «Θέλω ο εγγονός μου να μπορεί κάποτε να πει για μένα ό,τι λέω κι εγώ για τις γιαγιάδες μου: ότι ήταν μια γυναίκα ανεξάρτητη, που άνοιγε δρόμους και άφηνε πίσω της έναν κόσμο λίγο πιο δίκαιο.»