UPDATED
Με έντονο συμβολισμό και βαθιά συγκίνηση πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη η 83η Πορεία Μνήμης για τα θύματα του Ολοκαυτώματος, η οποία κατέληξε στον παλαιό σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης, το σημείο από όπου ξεκίνησαν τα τρένα του θανάτου που οδήγησαν χιλιάδες Εβραίους της Θεσσαλονίκης στα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης.
Η πορεία, που αποτελεί πλέον θεσμό μνήμης για την πόλη, συνοδεύτηκε από εκδήλωση στον ιστορικό χώρο του σταθμού, όπου τιμήθηκαν οι περίπου 50.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης που εκτοπίστηκαν από την πόλη, με προορισμό τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Άουσβιτς και άλλα, με τη συντριπτική πλειονότητα να μην επιστρέφει ποτέ.
Στέλιος Αγγελούδης «Η πόλη πράττει το χρέος της»
Στον χαιρετισμό του, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης τόνισε ότι η τελετή μνήμης δεν αποτελεί απλώς μια επετειακή εκδήλωση, αλλά μια πράξη συλλογικής ευθύνης και συνείδησης.
«Σήμερα αφήνουμε τη σιωπή να κάνει τον πιο εκκωφαντικό θόρυβο», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι κάθε βήμα της πορείας αποτελεί μια στιγμή περισυλλογής για τις φρικαλεότητες που υπέστη η εβραϊκή κοινότητα της πόλης.
Ο δήμαρχος αναφέρθηκε στον εξευτελισμό, τον φόβο και τις κατεστραμμένες ζωές χιλιάδων ανθρώπων, αλλά και στην απώλεια ενός σημαντικού τμήματος της πολυπολιτισμικής ταυτότητας της Θεσσαλονίκης.
«Τρένα γεμάτα ανθρώπους, γεμάτα φόβο και σιωπή», χαρακτήρισε τα τρένα που μετέφεραν τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης ο κ. Αγγελούδης, περιγράφοντας την τραγωδία που βίωσαν παιδιά, γονείς και ηλικιωμένοι που οδηγήθηκαν στα στρατόπεδα θανάτου.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην περίοδο μετά τον πόλεμο, σημειώνοντας ότι οι ελάχιστοι επιζώντες επέστρεψαν σε μια πόλη που «δεν ήθελε να ξέρει και δεν ήθελε να θυμάται». Όπως είπε, επικαλούμενος και τον ιστορικό Μαρκ Μαζάουερ, εβραϊκές ταφόπλακες είχαν χρησιμοποιηθεί ακόμη και ως υλικά κατασκευής ή σε δημόσιους χώρους.
«Η απώλεια της εβραϊκής κοινότητας δεν αποτελεί απλώς ένα σκοτεινό ιστορικό γεγονός, αλλά ένα βαθύ τραύμα στην καρδιά της Θεσσαλονίκης. Η πόλη έχασε ένα σημαντικό κομμάτι της ψυχής της», υπογράμμισε.
Ο δήμαρχος αναφέρθηκε επίσης στο έργο δημιουργίας του Πάρκου Μνήμης στην Πλατεία Ελευθερίας, το οποίο χαρακτήρισε αναγκαίο βήμα αποκατάστασης της ιστορικής μνήμης. Υπενθύμισε ότι η πλατεία συνδέεται με ένα από τα πιο σκοτεινά επεισόδια της ιστορίας της πόλης, τον δημόσιο εξευτελισμό των Ελλήνων Εβραίων στο λεγόμενο «Μαύρο Σάββατο» του Ιουλίου του 1942.
Όπως σημείωσε, η δημοτική αρχή εξασφάλισε χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο και προχώρησε στη δημοπράτηση του έργου μέσα στο 2024, παρά τις καθυστερήσεις που προέκυψαν από δικαστικές διαμάχες μεταξύ υποψηφίων αναδόχων. «Η Θεσσαλονίκη πράττει πλέον το χρέος της», τόνισε, σημειώνοντας ότι η τιμή προς τους Εβραίους της πόλης άργησε 84 χρόνια.
Κλείνοντας, προειδοποίησε για την αναβίωση του αντισημιτισμού στην Ευρώπη και την αυξανόμενη διάδοση της άρνησης ή διαστρέβλωσης του Ολοκαυτώματος.
«Το “Ποτέ Ξανά” δεν έχει νόημα χωρίς ενεργή στάση απέναντι στη μισαλλοδοξία, τον ρατσισμό και τον αντισημιτισμό. Αιωνία η μνήμη των Ελλήνων Εβραίων της Θεσσαλονίκης που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα», σημείωσε.
Δαυίδ Σαλτιέλ: Να κρατήσουμε τη μνήμη ζωντανή
Ο πρόεδρος της ισραηλιτικής κοινότητας Θεσσαλονίκης, Δαυίδ Σαλτιέλ στη συνέχεια υπενθύμισε ότι από τη Θεσσαλονίκη αναχώρησαν συνολικά 19 σιδηροδρομικοί συρμοί προς τα στρατόπεδα εξόντωσης. Κάθε συρμός μετέφερε περίπου 3.000 ανθρώπους, κυρίως από τον συνοικισμό Βαρόνου Χιρς, οδηγώντας χιλιάδες οικογένειες στον αφανισμό.
Ο πρόεδρος ξεκαθάρισε πως η μνήμη για να μείνει ζωντανή, οφείλει να διδάσκεται και να τιμάται και ευχαρίστησε ξανά το δήμαρχο που έθεσε τη δημιουργία του πάρκου μνήμης σε τροχιά ανάπλασης.
Στην εκδήλωση μνήμης παρευρέθηκαν και εκπρόσωποι της πανεπιστημιακής κοινότητας της πόλης.
Ο πρύτανης του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος, Σταμάτης Αγγελόπουλος, υπογράμμισε ότι παραμένει συνταρακτικό το γεγονός πως ολόκληρες κοινωνίες επέτρεψαν να συμβεί το Ολοκαύτωμα.
«Ο ρόλος των πανεπιστημίων είναι να διδάσκουν στην κοινωνία ότι το Ολοκαύτωμα δεν είναι απλώς ένα ιστορικό γεγονός. Οι Έλληνες Εβραίοι ήταν από τις πολυπληθέστερες κοινότητες που αφανίστηκαν», σημείωσε.
Από την πλευρά του, ο αντιπρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Ιάκωβος Μιχαηλίδης, τόνισε ότι το πανεπιστήμιο οφείλει να λειτουργεί ως θεματοφύλακας της ιστορικής αλήθειας.
«Ο ρόλος μας εκτείνεται πέρα από τη διδασκαλία και την έρευνα. Το “Ποτέ Ξανά” είναι μια δέσμευση στραμμένη προς το μέλλον. Σε μια εποχή όπου το μίσος και ο αντισημιτισμός επανέρχονται, οφείλουμε να βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή και να αντιμετωπίζουμε δύσκολες ιστορίες», ανέφερε.
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Χρήστος Καρπέτης.
Μήνυμα του Νόαμ Κάτς
Μήνυμα απέστειλε και ο πρέσβης του Ισραήλ στην Ελλάδα, Νόαμ Κάτς, ο οποίος αναφέρθηκε στο συμβολικό μονοπάτι της πορείας που οδηγεί στον σιδηροδρομικό σταθμό.
«Σήμερα βαδίζουμε σε ένα μονοπάτι γεμάτο αναμνήσεις που καταλήγει στο σημείο από όπου 50.000 Εβραίοι οδηγήθηκαν στον αφανισμό. Μια κοινότητα που κάποτε ονομαζόταν “Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων” καταστράφηκε στο Ολοκαύτωμα», σημείωσε.
Συγκίνηση με το «Adio Kerida»
Συγκινητική στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η ερμηνεία του παραδοσιακού σεφαραδίτικου τραγουδιού «Adio Kerida» («Αντίο αγαπημένη») από τη σοπράνο Μαριάντζελα Χατζησταματίου.
Το τραγούδι, γραμμένο στη λαδίνο γλώσσα, εκφράζει τον πόνο του αποχωρισμού και έχει συνδεθεί συμβολικά με τη μνήμη του Ολοκαυτώματος και τον αποχαιρετισμό χιλιάδων ανθρώπων που οδηγήθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Λόλα Άντζελ: Η μνήμη αποτελεί ευθύνη όλων
Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η παρέμβαση της επιζήσασας του Άουσβιτς, Λόλα Άντζελ, η οποία τόνισε ότι η μνήμη αποτελεί ευθύνη όλων.
«Σήμερα δεν περπατάμε μόνο με τα βήματά μας, αλλά και με τις μνήμες μας. Η μνήμη είναι ευθύνη και εμείς φωνάζουμε “Ποτέ Ξανά”», ανέφερε.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ενός λεπτού σιγή στη μνήμη των θυμάτων. Στη συνέχεια οι παρευρισκόμενοι άφησαν γαρύφαλλα πάνω στα βαγόνια του ιστορικού σταθμού, αποτίοντας φόρο τιμής στους ανθρώπους που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα.
