Θεσσαλονίκη: Από 70.000 θραύσματα σε 70 αγγεία - Τα πρώτα αποτελέσματα της ελληνοϊταλικής συνεργασίας

Τα πρώτα ουσιαστικά αποτελέσματα της ελληνοϊταλικής συνεργασίας για την αποκατάσταση κατασχεθέντων και διασπασμένων αρχαιοτήτων παρουσιάστηκαν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, με την Ελλάδα και την Ιταλία να δίνουν παράταση στο κοινό μνημόνιο συνεργασίας, ώστε να συνεχιστεί η ταυτοποίηση, η μελέτη και η συντήρηση χιλιάδων θραυσμάτων που συνδέονται με την υπόθεση του διαβόητου αρχαιοκάπηλου Robin Symes.

Στο επίκεντρο της παρουσίασης βρέθηκε η πρόοδος της κοινής επιστημονικής ομάδας Ελλήνων και Ιταλών ειδικών, η οποία εργάζεται από το φθινόπωρο του 2025 στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης πάνω σε ένα εξαιρετικά σύνθετο υλικό: περίπου 70.000 θραύσματα, κυρίως από αγγεία αττικών εργαστηρίων, που προέρχονται από παράνομες ανασκαφές και είχαν βρεθεί στην κατοχή της Robin Symes Ltd.

Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, η μέχρι τώρα έρευνα έχει ήδη οδηγήσει στην αποκατάσταση περισσότερων από 70 αγγείων, εύρημα που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό τόσο για την τεχνοτροπία όσο και για την προέλευση των αντικειμένων. Ανάμεσα στα στοιχεία που ξεχωρίζουν είναι η ταύτιση έργων που αποδίδονται σε σημαντικούς αγγειογράφους της αρχαιότητας, όπως ο Ευφρόνιος, ο Ζωγράφος του Φρύγου, ο Ζωγράφος του Πανθέου κ.α., ενώ αναφέρθηκε και αποσπασματικά σωζόμενη υδρία, καθώς και τμήματα μεγάλου αμφορέα.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στο ιστορικό της υπόθεσης. Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σημείωσε ότι η διεκδίκηση από την ελληνική πλευρά ξεκίνησε ήδη από το 2006, στο πλαίσιο της μεγάλης διεθνούς υπόθεσης παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων που συνδέθηκε με τον Robin Symes και ξεκίνησε στη Σχοινούσα.

Όπως υπογράμμισε, έπειτα από 17 χρόνια συντονισμένων ενεργειών, το ελληνικό αίτημα για επιστροφή αρχαιοτήτων ικανοποιήθηκε και τον Μάιο του 2023 επαναπατρίστηκαν στην Ελλάδα 351 αρχαιότητες, που χρονολογούνται από τους νεολιθικούς έως τους πρώιμους ιστορικούς χρόνους.

Μαζί με τις 351 αρχαιότητες είχε επιστραφεί και μεγάλος αριθμός μεμονωμένων θραυσμάτων, τα οποία σήμερα φιλοξενούνται, τεκμηριώνονται και μελετώνται στα εργαστήρια συντήρησης του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης.

Η εικόνα που, σύμφωνα με τις περιγραφές της νέας γενικής γραμματέως Πολιτισμού Ολυμπίας Βικάτου, αντίκρισαν οι ειδικοί όταν άνοιξαν τα κιβώτια ήταν σοκαριστική, καθώς πολλά όστρακα φέρονται να ήταν συσκευασμένα πρόχειρα, ακόμη και σε κουτιά από σαπούνια ξενοδοχείου, ενώ βρέθηκε και μια κάρτα όπου ήταν εμφανές ότι όστρακα σε κουτί προορίζονταν για χριστουγεννιάτικο δώρο. Όλα αυτά ανέδειξαν το μέγεθος της καταστροφής αλλά και τη δυσκολία της αποκατάστασης.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης ανακοινώθηκε ακόμη ο επαναπατρισμός 145 χάλκινων νομισμάτων από την Ιταλία στην Ελλάδα, κίνηση που παρουσιάστηκε ως μία ακόμη απτή έκφραση της διμερούς συνεργασίας απέναντι στην αρχαιοκαπηλία. Η Λίνα Μενδώνη ευχαρίστησε δημόσια την ιταλική πλευρά, τονίζοντας ότι η συγκεκριμένη χειρονομία υπερβαίνει το επίπεδο της τυπικής διπλωματίας και επιβεβαιώνει την κοινή προσήλωση των δύο χωρών στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Από την πλευρά της Ιταλίας, ο υπουργός Πολιτισμού Alessandro Giuli ανέδειξε τη σημασία της συνεργασίας Ελλάδας και Ιταλίας, σημειώνοντας ότι έναν χρόνο μετά την υπογραφή του μνημονίου είναι πλέον ορατό πόσο διορατική υπήρξε εκείνη η απόφαση.

Ο Giuli στάθηκε τόσο στην επιστημονική όσο και στη συμβολική διάσταση της προσπάθειας, λέγοντας ότι τα αποτελέσματα που έχουν ήδη προκύψει αποδεικνύουν πως η συνεργασία των δύο χωρών μπορεί να αποδώσει έργο υψηλής αξίας, ενώ χαιρέτισε και την επιστροφή των 145 νομισμάτων.

Ξεχωριστό βάρος είχε και η ανακοίνωση για τη συνέχιση του μνημονίου συνεργασίας, καθώς η μέχρι τώρα πρόοδος κρίθηκε σημαντική αλλά όχι επαρκής για να ολοκληρωθεί το έργο. Η εργασία χαρακτηρίστηκε εξαιρετικά επίπονη και σχολαστική, με αλλεπάλληλες συναντήσεις της κοινής ομάδας στο ΑΜΘ, και για τον λόγο αυτό αποφασίστηκε η παράταση της συνεργασίας, με στόχο να ολοκληρωθούν με βάση τα σύγχρονα επιστημονικά πρότυπα όλα τα στάδια ταυτοποίησης, μελέτης και συντήρησης.

Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, η παράταση συνδέεται με ορίζοντα που φτάνει στον Μάρτιο του 2027, ενώ την υπογραφή της σχετικής παράτασης έβαλαν η Ολυμπία Βικάτου και ο Luigi La Rocca, επικεφαλής του αρμόδιου ιταλικού τομέα για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η παρουσία της Ολυμπίας Βικάτου απέκτησε και ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη αμέσως μετά τον διορισμό της, δίνοντας από την πρώτη στιγμή το στίγμα που θέλει να δώσει η νέα ηγεσία της Γενικής Γραμματείας Πολιτισμού στο πεδίο της προστασίας και ανάκτησης αρχαιοτήτων.

Η κοινή πρωτοβουλία Ελλάδας και Ιταλίας παρουσιάστηκε, τέλος, ως ένα μοντέλο συναινετικής και αποτελεσματικής αντιμετώπισης της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, με διπλό στόχο: αφενός την αποκατάσταση διασπασμένων αρχαιοτήτων και αφετέρου την καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτούργησαν τα διεθνή κυκλώματα που έδρασαν σε βάρος της πολιτιστικής κληρονομιάς.