Τα πρώτα σκάγια των αναταραχών στον Κόλπο «χτύπησαν» τιμές ενέργειας και ράφια των σούπερ μάρκετ και στη χώρα μας, με τον πληθωρισμό Μαρτίου να τσιμπά ελαφρώς και όλες τις ελπίδες να στρέφονται πλέον στην αποκλιμάκωση της σύγκρουσης για να επέλθει… ειρήνη και στον οικονομικό πόλεμο.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι ανατιμήσεις που προϋπήρχαν της σύγκρουσης στο Ιράν εντείνονται αλλά το εύρος είναι σχετικά περιορισμένο, ακόμα τουλάχιστον, στην Ελλάδα, σε επίπεδο γενικού δείκτη. Παρ' όλα αυτά ο πληθωρισμός τον Μάρτιο στη χώρα μας (3,3% από 3,1% τον Φεβρουάριο) κινείται σε επίπεδο υψηλότερο των κρατών στην Ευρωζώνη ενώ οι επιπτώσεις του πολέμου σε όλη τους την έκταση αναμένεται να φανούν τον Απρίλιο, εφόσον δεν επέλθει εκεχειρία.
Προς το παρόν, η άνοδος τιμών περιορίζεται στην ενέργεια. Ωστόσο, παραμένει το μεγάλο αγκάθι που προϋπήρχε στα μη τυποποιημένα τρόφιμα, αλλά και το γεγονός ότι στην Ελλάδα υπάρχουν υψηλότερες ανατιμήσεις και σε άλλες υπηρεσίες και σε επίπεδο δομικού δείκτη.
Η μεγαλύτερη ψυχρολουσία (κι ας μπήκαμε στην άνοιξη) έρχεται από τις τιμές ενέργειας με άνοδο 7% τον Μάρτιο σε ετήσια βάση στην Ελλάδα, μία επίδοση πολύ πιο πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Επίσης, συνεχίζονται με αμείωτη ένταση οι μεγάλες πιέσεις στα μη τυποποιημένα τρόφιμα (φρούτα, κρέας κλπ.) με άνοδο 9,2% το Μάρτιο (σε έναν πόλεμο διαρκείας στα ράφια… πριν καν ξεκινήσουν οι αναταραχές στη Μέση Ανατολή).
Το ότι ο πληθωρισμός είναι ο ελέφαντας στο δωμάτιο, είναι δεδομένο. Το ότι θα χρειαστούν πρόσθετοι πόροι για να στηριχτούν τα νοικοκυριά επίσης. Το πόσοι θα είναι αυτοί οι πόροι θα προκύψει και από τις τελικές δημοσιονομικές επιδόσεις του 2025.
Σύμφωνα με τα τωρινά δεδομένα, αναμένεται υπέρβαση έναντι των στόχων και ένα πρωτογενές αποτέλεσμα που θα υπερβεί (ή θα προσεγγίσει κατά πολύ) το 4% του ΑΕΠ για μια ακόμη χρονιά. Με βάση τις τελικές εκτιμήσεις που θα δημοσιευτούν από την ΕΛΣΤΑΤ στις 21 Απριλίου, το οικονομικό επιτελείο θα διαπραγματευτεί με τις Βρυξέλλες για το πόσα χρήματα μπορεί να διαθέσει για τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης χωρίς να παραβιάσει τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Ο πήχης για τον πληθωρισμό αναμένεται να μπει πλέον ακόμη και πάνω από το 2,7-2,8% σε μέσο ετήσιο επίπεδο ενώ ο ρυθμός ανάπτυξης θα διαμορφωθεί -με βάση το βασικό σενάριο- στο 1,8-2% αντί για 2,4%.
Πάντως, το δυσμενές σενάριο του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής, βλέπει άνοδο του πληθωρισμού στο 4% για φέτος, με ταυτόχρονη πτώση της ανάπτυξης στο 1,7%, εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Οι νέες συνθήκες οδήγησαν σε αναθεώρηση των προβλέψεων του Γραφείου, με τη νέα πρόβλεψη για την ανάπτυξη να κινείται στο εύρος μεταξύ 1,7%-2,4%, με τη βασική εκτίμηση να κάνει λόγο για 2%.
Μπλόκο από Κομισιόν σε δημοσιονομική χαλάρωση κι ας πηγαινοέρχονται οι πύραυλοι…
Στο πλαίσιο αυτό και παρά τις ασφυκτικές συνθήκες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απορρίπτει τη γενικευμένη δημοσιονομική χαλάρωση για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας και προκρίνει αυστηρά στοχευμένα, προσωρινά και δημοσιονομικά περιορισμένα μέτρα, αποδεικνύοντας για μία ακόμα φορά πως είναι κατώτερη των ιδιαίτερα κρίσιμων περιστάσεων, επιλέγοντας και πάλι μεσοβέζικες λύσεις.
Η Κομισιόν δεν εξετάζει (τουλάχιστον προς ώρας) να ενεργοποιήσει τη ρήτρα διαφυγής. Η θέση αυτή έρχεται σε μια στιγμή που η ενεργειακή κρίση επανέρχεται δυναμικά. Σύμφωνα με την ίδια την Επιτροπή, Σε 14 δισ. ευρώ υπολογίζεται το ενεργειακό κόστος για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης τις πρώτες 30 ημέρες του πολέμου στη Μέση Ανατολή καθώς η τιμή του φυσικού αερίου έχει αυξηθεί κατά 70% και του πετρελαίου κατά 60%. Ωστόσο, σε αντίθεση με την περίοδο 2022–2023, η απάντηση δεν θα είναι δημοσιονομική χαλάρωση ευρείας κλίμακας.
Το μήνυμα προς τα κράτη-μέλη είναι αυστηρό, καθώς οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι στοχευμένες, προσωρινές και συμβατές με το δημοσιονομικό πλαίσιο. Οι κατευθύνσεις είναι σαφείς για στήριξη μόνο σε ευάλωτα νοικοκυριά και ενεργοβόρες επιχειρήσεις, αποφυγή οριζόντιων επιδοτήσεων και έμφαση σε πολιτικές που δεν στρεβλώνουν τη λειτουργία της αγοράς.
Η Κομισιόν καθιστά σαφές ότι «τυχόν δημοσιονομικά μέτρα που θα εισαχθούν θα πρέπει να παραμείνουν συνεπή με τις πορείες αύξησης των καθαρών δαπανών που συνιστά το Συμβούλιο στα κράτη μέλη» και σημειώνει ότι οι δημοσιονομικές αποκλίσεις «θα αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, ανεξάρτητα από το αν προέρχονται από μέτρα ενεργειακής στήριξης ή από οποιοδήποτε άλλο δημοσιονομικό μέτρο».
Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι μπορούν να ληφθούν μέτρα στήριξης, αλλά θέτει τέσσερις βασικούς κανόνες καθώς τα μέτρα πρέπει να είναι:
1)Συμβατά με την απανθρακοποίηση
2)Να μην αυξάνουν τη ζήτηση για πετρέλαιο και φυσικό αέριο
3)Προσωρινά και δημοσιονομικά περιορισμένα
4)Στοχευμένα στους πιο ευάλωτους (νοικοκυριά και επιχειρήσεις).
Εισοδηματική ενίσχυση αντί άμεσης παρέμβασης στις τιμές
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι προτάσεις για εισοδηματική ενίσχυση αντί άμεσης παρέμβασης στις τιμές, για εκστρατείες εξοικονόμησης ενέργειας, για ενίσχυση των δημόσιων μεταφορών και για επιτάχυνση των ενεργειακών ανακαινίσεων. Παράλληλα, ανοίγει η συζήτηση για αλλαγές στη δομή φόρων και τελών στην ηλεκτρική ενέργεια με την Κομισιόν να προκρίνει τη μείωσή τους αλλά με προσοχή ώστε να μην δημιουργηθούν δημοσιονομικά κενά και σε κάθε περίπτωση λαμβάνοντας υπόψιν τις διαφορετικές ανάγκες κάθε χώρας.
Η χρηματοδότηση
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη χρηματοδότηση των μέτρων. Η Επιτροπή υποδεικνύει ότι τα κράτη μπορούν να αξιοποιήσουν έσοδα από το σύστημα εμπορίας ρύπων (ETS) ή να εξετάσουν την έκτακτη φορολόγηση υπερκερδών που συνδέονται με την ενεργειακή κρίση. Ακόμη και σε περιπτώσεις παρέμβασης στις τιμές, όπως η κλιμακωτή τιμολόγηση, τίθεται ρητή προϋπόθεση ύπαρξης σαφούς «ρήτρας λήξης».
Πίσω από αυτή τη γραμμή διαφαίνεται ότι η εμπειρία της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης, όπου τα μέτρα κρίθηκαν «ευρεία και μη στοχευμένα» με υψηλό δημοσιονομικό κόστος, λειτουργεί πλέον ως αρνητικό προηγούμενο. Σήμερα, η δημοσιονομική πειθαρχία αναδεικνύεται σε βασική προτεραιότητα, ακόμη και υπό συνθήκες νέου ενεργειακού σοκ.
Έτσι, ενώ τα κράτη-μέλη ήδη κινούνται με εθνικά πακέτα στήριξης, η ευρωπαϊκή απάντηση δείχνει ότι η Κομισιόν δεν είναι έτοιμη για γενναίες αποφάσεις, όπως θα ήταν το «δίχτυ ασφαλείας» της ρήτρας διαφυγής.
*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 05 Απριλίου 2026
