Υπάρχει κάτι σχεδόν οικείο, αλλά ταυτόχρονα και ανησυχητικά ακριβές στον τρόπο που γελάμε τα τελευταία χρόνια. Έχουμε ένα γέλιο που δεν ξεσπά αβίαστα, αλλά κουβαλά μέσα του τη μνήμη των κρίσεων, των απωλειών, του φόβου, μιας ευρύτερης καθημερινής πίεσης.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, η κωμωδία μοιάζει λιγότερο με απόδραση και περισσότερο με ανάγκη. Σίγουρα πάντως είναι μια μορφή ανακούφισης...
Σε αυτή ακριβώς τη χρονική στιγμή συναντά κανείς το «Group Therapy», τη νέα παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, σε σκηνοθεσία του Λευτέρη Πλασκοβίτη.
Πρόκειται για μια παράσταση που δεν υπόσχεται απλώς γέλιο, αλλά κάτι πιο σύνθετο: μια συλλογική, σχεδόν υπόγεια διαδικασία αναγνώρισης. Ο ίδιος, έχοντας περάσει από όλα τα στάδια του θεάτρου (ηθοποιός, παραγωγός, σκηνοθέτης) επιστρέφει σε έναν πυρήνα που τον αφορά βαθιά, όπως το νεοελληνικό έργο. «Αγαπάω πάρα πολύ αυτό το θέατρο και όποτε μπορώ το στηρίζω», λέει,
εξηγώντας πως η επιλογή του έργου της Πένυς Φυλακτάκη δεν ήταν τυχαία.
Αντίθετα, ήταν σχεδόν αναπόφευκτη.
Τον ενδιαφέρει το θέατρο που «μιλάει» απευθείας στον θεατή. Όχι αφηρημένα, όχι διανοητικά, αλλά βιωματικά. «Θέλω αυτό που θα δείξουμε στον κόσμο να τους είναι γνώριμο. Αν όχι στο άμεσο περιβάλλον τους, τουλάχιστον στο ευρύτερο», σημειώνει.
Και ίσως εκεί βρίσκεται και η ουσία της σκηνοθετικής του ματιάς, δηλαδή σε μια
διαρκή προσπάθεια να γεφυρώσει τη σκηνή με την πραγματικότητα.
Η πολιτιστική συνταγογράφηση
Το «Group Therapy» δεν είναι απλώς μια κωμωδία παρεξηγήσεων. Είναι ένα μικρό, κλειστό σύμπαν ανθρώπων που κουβαλούν τα συμπτώματα μιας εποχής. «Ζούμε χρόνια τώρα με πολέμους, πανδημίες, οικονομική ανέχεια, φόβο. Υπάρχει μια κοινωνία πιεσμένη και καταπιεσμένη που ψάχνει διέξοδο», λέει. Και οι δρόμοι, όπως παρατηρεί, ποικίλλουν: «Άλλοι στην Εκκλησία, άλλοι στο ποτό, άλλοι στους
ψυχολόγους».
Εκεί ακριβώς παρεμβαίνει το θέατρο. «Πιστεύω ακράδαντα ότι η ψυχοθεραπεία μέσω
του θεάτρου είναι το καλύτερο αντιβιοτικό για την ψυχική μας υγεία», τονίζει. Δεν το
λέει μεταφορικά. Αναφέρεται σε μια ευρύτερη τάση, που ήδη εφαρμόζεται σε χώρες
της Δύσης, αλλά και στην Ελλάδα, την πολιτιστική συνταγογράφηση. «Η τέχνη, μια
παράσταση, ένα βιβλίο, η μουσική, μπορούν να λειτουργήσουν θεραπευτικά. Και
αυτό αρχίζει να αναγνωρίζεται και θεσμικά», λέει ο σκηνοθέτης.
Στη σκηνή του «Group Therapy», τέσσερις χαρακτήρες συναντιούνται στον προθάλαμο μιας ψυχολόγου. Διαφορετικές αφετηρίες, διαφορετικά αδιέξοδα. Η κοινή τους ανάγκη; Να βρουν ή να ξαναθυμηθούν τον εαυτό τους. Πρόκειται για μια διεργασία όμως που δεν εξελίσσεται μόνο επί σκηνής.
Ο Πλασκοβίτης επιλέγει να εμπλέξει ενεργά και το κοινό σε μια διαδραστική παράσταση. «Έχω βάλει τον κόσμο να συμμετέχει κανονικά στην παράσταση. Και ενεργά και σιωπηλά. Είναι σαν ένας ακόμη χαρακτήρας», λέει. Δεν πρόκειται για εύκολο εντυπωσιασμό, αλλά για τη συνειδητή επιλογή του να καταργηθούν, έστω προσωρινά, τα όρια ανάμεσα σε αυτούς που «παίζουν» και σε αυτούς που «βλέπουν», γιατί, τελικά, όλοι βρίσκονται μέσα στην ίδια ιστορία.
Η κωμωδία, ωστόσο, δεν συγχωρεί αδυναμίες. «Αν δεν έχει ρυθμό, χάνει πάρα πολύ», επισημαίνει. Στην περίπτωσή του, ο ρυθμός είναι σχεδόν δομικό στοιχείο: «Η παράσταση κινείται σε καταιγιστικούς ρυθμούς». Ένας ρυθμός που δεν υπηρετεί μόνο το γέλιο, αλλά και τη συναισθηματική μετάβαση από την ένταση στην ανακούφιση, από την αμηχανία στην αναγνώριση.
Η μουσική και οι νέες συνεργασίες
Σε αυτή τη λεπτή ισορροπία συμβάλλει και η μουσική, την οποία επιμελείται ο ίδιος. Όχι από ανάγκη ελέγχου, αλλά από ανάγκη αμεσότητας. «Όταν σκηνοθετείς, κάποια συναισθήματα έχουν ήδη μουσική μέσα σου. Είναι πιο εύκολο να επιλέξω εγώ τη μουσική επένδυση, παρά να προσπαθήσω να την εξηγήσω σε κάποιον άλλον», διευκρινίζει.
Οι επιλογές του βασίζονται σε ήδη υπάρχοντα κομμάτια, ικανά να ενεργοποιήσουν άμεσα το συναίσθημα του θεατή, σχεδόν υποσυνείδητα.
Ίσως όμως η μεγαλύτερη πρόκληση να μην ήταν αισθητική, αλλά να είναι ανθρώπινη. Η συνεργασία με έναν νέο θίασο, με ηθοποιούς που δεν γνώριζε. «Έπρεπε να βρω τους κώδικές τους, χωρίς να τους πιέσω, χωρίς να τους μπλοκάρω», λέει.
Να ενώσει διαφορετικές τεχνικές, διαφορετικές εμπειρίες, σε ένα ενιαίο αποτέλεσμα. «Να μη φαίνεται ότι ο καθένας παίζει τη σχολή του, αλλά να δημιουργηθεί ένα σύνολο».
Και μπορεί εκεί να κρίνεται τελικά και το στοίχημα της παράστασης: όχι μόνο στο αν θα κάνει το κοινό να γελάσει, αλλά στο αν θα το κάνει να νιώσει ότι δεν είναι μόνο του. Ας μην ξεχνάμε ότι σε μια εποχή που όλα μοιάζουν να μας απομονώνουν, το να γελάς μαζί με άλλους και για τα ίδια πράγματα, μπορεί να είναι μια πράξη βαθιά πολιτική. Ή, όπως θα το έθετε πιο απλά ο ίδιος ο Λευτέρης Πλασκοβίτης: Μια μικρή, αναγκαία θεραπεία.
Φουαγιέ Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών
Πρεμιέρα: Σάββατο 2 Μάϊου στις 9μμ
Δημοσιεύτηκε στη Μακεδονία της Κυριακής 19 Απριλίου
