Στο ημίφως της σκηνής, εκεί όπου η μνήμη συναντά τη σιωπή και το ανείπωτο αποκτά σώμα, η «Νέκυια» επιστρέφει, όχι ως ομηρικό έπος, αλλά ως μια βαθιά προσωπική κατάβαση. Το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος ανεβάζει σε πρώτη πανελλήνια παρουσίαση το έργο «Νέκυια 20 kg» του Σάκη Σερέφα, σε σκηνοθεσία της Ανδρομάχη Χρυσομάλη και η προσμονή να τη δεις μοιάζει να βαραίνει γλυκά, σαν εκείνα τα «20 κιλά» που γίνονται μέτρο μιας εσωτερικής δοκιμασίας.
Το έργο εμπνέεται από τη ραψωδία λ της «Οδύσσειας», όμως εδώ η κάθοδος δεν αφορά ήρωες και σκιές του Άδη, αλλά δύο ανθρώπους που επιμένουν να συνομιλούν με ό,τι έχει χαθεί. Μια γυναίκα και ένας άντρας θυμούνται, γελούν, πονάνε, αναμετρώνται με την απουσία. Όχι για να τη νικήσουν, αλλά για να τη χωρέσουν.
Η Ανδρομάχη Χρυσομάλη επιστρέφει στη σκηνή του ΚΘΒΕ μετά την επιτυχία της «Πινακοθήκης των Ηλιθίων», επιλέγοντας αυτή τη φορά ένα σύγχρονο νεοελληνικό έργο που ακουμπά τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στη ζωή και σε αυτό που επιμένει να υπάρχει μέσα μας, ενώ έχει πια φύγει. Μιλώντας στη «ΜτΚ» για τη γοητεία του κειμένου, σημειώνει: «Αυτή βρίσκεται στο ότι μιλά για κάτι βαθιά ανθρώπινο χωρίς καμία δραματουργική επίδειξη. Δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία απώλειας, αλλά καταγράφει τη στιγμή όπου ο άνθρωπος αναγκάζεται να συνεχίσει να ζει ενώ κάτι μέσα του έχει ήδη σταματήσει. Η ‘Νέκυια’ δεν αφορά τον θάνατο, αλλά τη συνύπαρξη ζωντανών και απόντων μέσα στη μνήμη».
Η πρόκληση, ωστόσο, ήταν μεγάλη. «Η μεγαλύτερη πρόκληση σκηνοθετικά ήταν να αποφευχθεί ο συναισθηματικός εκβιασμός. Το έργο απαιτεί λιτότητα. Αν το πιέσεις, γίνεται μελό. Αν το αφήσεις να αναπνεύσει, αποκαλύπτει μια σχεδόν τελετουργική αλήθεια». Σε αυτή τη λιτότητα επένδυσε και η ίδια, αναλαμβάνοντας σκηνοθεσία, σκηνικά, κοστούμια και μουσική επιμέλεια, δημιουργώντας έναν σκηνικό χώρο που δεν κραυγάζει, αλλά υποδέχεται.
Η συνεργασία της με τον Σάκη Σερέφα υπήρξε, όπως λέει, μια άσκηση εμπιστοσύνης: «Η γραφή του Σάκη Σερέφα διαθέτει μια σπάνια ποιότητα: είναι ταυτόχρονα γήινη και ποιητική. Οι χαρακτήρες του μοιάζουν καθημερινοί άνθρωποι, όμως κουβαλούν υπαρξιακά βάρη που ξεπερνούν το προσωπικό τους μέγεθος». Και συνεχίζει: «Η συνεργασία βασίστηκε κυρίως στον σεβασμό προς το υλικό. Ο συγγραφέας αφήνει χώρο στον σκηνοθέτη και στους ηθοποιούς να ανακαλύψουν τις σιωπές ανάμεσα στις λέξεις. Αυτό για μένα ήταν πολύτιμο, γιατί η παράσταση γεννήθηκε ακριβώς μέσα σε αυτά τα κενά, εκεί όπου το ανείπωτο γίνεται σκηνική πράξη».
Στη «Νέκυια 20 kg» η συγκίνηση δεν αντιμάχεται το χιούμορ, το αγκαλιάζει. Το γέλιο δεν είναι παρηγοριά αλλά άμυνα. «Απολύτως. Το χιούμορ στο έργο δεν λειτουργεί ως ανάπαυλα αλλά ως μηχανισμός επιβίωσης. Οι άνθρωποι συχνά γελούν ακριβώς τη στιγμή που δεν αντέχουν άλλο», τονίζει η σκηνοθέτρια. Και συμπληρώνει: «Σκηνοθετικά προσπαθήσαμε να μην ‘παίξουμε’ ούτε τη συγκίνηση ούτε το αστείο. Όταν οι ηθοποιοί αντιμετωπίζουν τις καταστάσεις με αλήθεια, τότε το γέλιο και η συγκίνηση συνυπάρχουν οργανικά. Η ζωή άλλωστε δεν διαχωρίζει ποτέ καθαρά το τραγικό από το κωμικό και αυτό ακριβώς επιχειρεί να διατηρήσει και η παράσταση».
Σε μια εποχή όπου οι δυσκολίες μοιάζουν να συσσωρεύονται, το έργο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. «Ζούμε σε μια εποχή συνεχών απωλειών - προσωπικών, κοινωνικών, υπαρξιακών. Οι άνθρωποι καλούνται διαρκώς να προσαρμοστούν, να συνεχίσουν, να αντέξουν. Το έργο μιλά ακριβώς για αυτή τη συνθήκη: για το πώς κουβαλάμε το βάρος της μνήμης ενώ η καθημερινότητα απαιτεί να προχωρήσουμε». Και τα «20 κιλά»; «Τα ‘20 κιλά’ δεν είναι μόνο ένα συγκεκριμένο φορτίο. Είναι όσα δεν αποχωριζόμαστε ποτέ: σχέσεις, ενοχές, αγάπες, απουσίες. Γι’ αυτό και το έργο αγγίζει βαθιά τον σημερινό θεατή, γιατί αναγνωρίζει μέσα του κάτι που δεν λέγεται εύκολα».
Στη σκηνή, οι ερμηνείες του Τάσου Παλαντζίδη και της Πελαγίας Αγγελίδου πλαισιώνονται από έναν θίασο που κινείται ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν, σε έναν σκηνικό χρόνο 80 λεπτών όπου η μνήμη αποκτά υλικότητα. Δεν πρόκειται για μια παράσταση που κραυγάζει, αλλά που ψιθυρίζει και ακριβώς γι’ αυτό ακούγεται καθαρά.
Τι θα ήθελε, τελικά, η σκηνοθέτρια να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση; «Δεν πιστεύω ότι το θέατρο δίνει απαντήσεις. Μπορεί όμως να δημιουργήσει έναν κοινό χώρο εμπειρίας. Θα ήθελα η παράσταση να λειτουργήσει σαν μια ήσυχη συνάντηση, έναν τόπο όπου ο θεατής μπορεί να αναγνωρίσει τη δική του απώλεια χωρίς να αισθανθεί μόνος». Και ίσως εκεί να βρίσκεται η ουσία: «Αν, φεύγοντας, κάποιος νιώσει ότι το βάρος που κουβαλά γίνεται έστω για λίγο κοινό, τότε το θέατρο έχει επιτελέσει τον σκοπό του».
Επομένως, σε μια πόλη σαν τη Θεσσαλονίκη που γνωρίζει από μνήμες και επιστροφές, η «Νέκυια 20 kg» δεν υπόσχεται λύτρωση, αλλά συνάντηση. Και αυτό, θεωρούμε ότι αρκεί.
Info
Χώρος: Μικρό Θέατρο, Μονή Λαζαριστών – Θεσσαλονίκη
Παραγωγή: Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος
Διάρκεια: 80 λεπτά
Δημοσιεύτηκε στη Μακεδονία της Κυριακής 8 Μαρτίου
