Άνθρωποι με ταλέντο και μεράκι, ηλικιωμένοι που έχουν ζήσει τη ζωή γεμάτα και δεν τα παρατούν παρά τα χρόνια τους, όλοι θα περάσουν από το Καφενείον «Η ωραία Ελλάς» για να μοιραστούν τους πόνους τους με τους θαμώνες, τραγουδιστά και με μια δόση θεατρικότητας.
Στη σκηνή του Θέατρου Αριστοτέλειον, την Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου, δεν θα ανέβει απλώς μια ακόμη μουσικοθεατρική παράσταση αλλά πράξη μνήμης, μια προσπάθεια αντίστασης στη λήθη. Η Χορωδία της Ελληνικής Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συγγενών Διαταραχών παρουσιάζει το έργο «Η Ωραία Ελλάς», σε κείμενα, σκηνοθεσία και καλλιτεχνική διεύθυνση του Δημήτρη Καλαμάρα, μια βραδιά που υπόσχεται να μετατρέψει το παρελθόν σε ζωντανό παρόν.
Ένα καφέ στη Μπελ Επόκ
Η «Ωραία Ελλάς» μάς ταξιδεύει στα χρόνια της Μπελ Επόκ, από το 1880 έως τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Στην ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής, με τις κοινωνικές ανακατατάξεις, τα πολιτικά πάθη και τις μελωδίες που άντεξαν στον χρόνο, στήνεται επί σκηνής ένα καφέ-σανίδι: το «Καφενείον Η Ωραία Ελλάς».
«Δεν πρόκειται για μιούζικαλ με τη στενή έννοια του όρου. Οι ερμηνευτές θα βγαίνουν στα μικρόφωνα, θα τραγουδούν, θα επιστρέφουν στα τραπεζάκια του σκηνικού καφενείου και θα συνεχίζουν τα μικρά θεατρικά δρώμενα. Ένα μουσικοθεατρικό υφαντό, όπου τα τραγούδια γίνονται γέφυρες ανάμεσα σε σκηνές βασισμένες σε πραγματικά γεγονότα», αναφέρει στο emakedonia.gr ο διευθυντής της χορωδίας και σκηνοθέτης του έργου, Δημήτρης Καλαμάρας.
Ανάμεσα στα επεισόδια που ζωντανεύουν γνώριμες μνήμες που επιβιώνουν ακόμη και στη δική μας εποχή. Από απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων από κάθε νέα κυβέρνηση για να τοποθετηθούν «ημέτεροι», μέχρι την καθιέρωση της μονιμότητας, οι σατιρικές αναφορές στον «Ρωμιό» και στο πώς έβλεπαν οι ξένοι τους Έλληνες, οι μικρές και μεγάλες ιστορίες μιας κοινωνίας που άλλαζε εναλλάσσονται μέσα σε εννέα σκηνές και πλαισιώνονται από δώδεκα τραγούδια, μέσα σε δύο γεμάτες ώρες παράστασης.
Το κλίμα είναι εύθυμο, με χιούμορ, αλλά και με εκείνη τη γλυκιά νοσταλγία που μόνο τα παλιά τραγούδια μπορούν να γεννήσουν.
Ένα έργο κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της μνήμης
Ο Δημήτρης Καλαμάρας, δημοσιογράφος στο επάγγελμα και διευθυντής χορωδιών εδώ και δύο δεκαετίες, υπογράφει κείμενα, σκηνοθεσία και διεύθυνση χορωδίας. Με σπουδές στο κλασικό τραγούδι και την όπερα, και με συγγραφικό έργο που αριθμεί περίπου 15 -18 θεατρικά (παιδικά και ενηλίκων), γνωρίζει καλά τη σκηνή όμως με το «Καφενείον», το στοίχημα είναι ιδιαίτερο.
«Ήθελαν να κάνουν κάτι παραπάνω», λέει για τα μέλη της χορωδίας. «Έγραψα μικρές σκηνές, προσαρμοσμένες στις δυνατότητες απομνημόνευσής τους. Κυρίως για να βοηθήσουμε να θυμούνται, να δουλεύει το μυαλό τους, να κοινωνικοποιούνται», σημειώνει.
Το έργο σχεδιάστηκε με γνώμονα τις ανάγκες ανθρώπων που βρίσκονται σε αρχόμενο ή και πιο προχωρημένο στάδιο Alzheimer, ή έχουν προδιάθεση. Τα τραγούδια επιλέχθηκαν επειδή είναι οικεία σε αυτές τις ηλικίες, μελωδίες που δεν χρειάζονται κόπο για να «επιστρέψουν». Η μνήμη της μουσικής, άλλωστε, είναι συχνά πιο ανθεκτική από τη μνήμη των γεγονότων, όπως τονίζει η ίδια η επιστήμη.
Η χορωδία ως θεραπεία
Η χορωδία ιδρύθηκε το 2001. Ο κ. Καλαμάρας βρίσκεται στο τιμόνι της εδώ και περίπου δέκα χρόνια, εθελοντικά. «Δεν πάμε απλώς να πούμε ένα τραγουδάκι. Βάζουμε φωνές, αντιστίξεις, μουσικό υπόβαθρο. Θέλουμε να κάνουμε πράγματα υψηλότερου επιπέδου», επισημαίνει.
Στη χορωδία συμμετέχουν κυρίως άτομα με διάγνωση ή προδιάθεση Alzheimer, αλλά και νεότεροι, που δεν αντιμετωπίζουν ακόμη ζητήματα, κοντά τα 55 με 60.
Ένα από τα μέλη της ομάδας είναι και ο Σάββας Κουτσιρίμπας, ο «μάγκας» του καφενείου. Ήρθε στη Θεσσαλονίκη από το Πήλιο το 1967 για μια καλή επαγγελματική ευκαιρία. Έμεινε 34 χρόνια, δημιούργησε οικογένεια, απέκτησε δύο κόρες και πέντε εγγόνια. «Έβλεπα τον μπάρμπα μου που ήταν ηλεκτρολόγος να τρώει μπριζόλες και σουτζουκάκια κι εγώ δεν έτρωγα γιατί εμείς σαν οικογένεια δεν είχαμε να φάμε. Έγινα ηλεκτρολόγος για να τρώω τα καλοκαιρινά φαγητά», διηγείται στο emakedonia.gr με γέλιο.
Στη χορωδία μπήκε όταν η σύζυγός του, μετά τον θάνατο μιας αγαπημένης αδελφής, χρειάστηκε στήριξη. Το τραγούδι, αγαπημένη της συνήθεια από τα μικρά της χρόνια, αποδείχθηκε «το καλύτερο φάρμακο», όπως λέει ο σύζυγός της. «Έχουμε ανεβάσει στο παρελθόν τις "Εκκλησιάζουσες" και ετοιμάζουμε τον "Πλούτωνα". Στην «Ωραία Ελλάς» υποδύομαι έναν χαρακτήρα λίγο μάγκα, αλλά σωστό άνθρωπο», λέει ο κ. Κουτσιρίμπας.
Έχοντας περάσει από διάφορες χορωδίες, η κ. Μαίρη Μισαηλίδου από την άλλη πλευρά βρήκε εδώ κάτι παραπάνω από μουσική. Η ίδια τονίζει στο emakedonia.gr πως παρά τις ευεργετικές δυνατότητες του τραγουδιού για τη μνήμη, δεν το κάνουν όλοι για αυτό το λόγο αλλά και γιατί έχουν σχηματίσει μία όμορφη παρέα.
«Σε ένα φεστιβάλ, όταν μας ανακοίνωσαν ως «Χορωδία Alzheimer», άκουσα το κοινό αφού παίξαμε και καθίσαμε κάτω να ψιθυρίζει: «Αυτοί γίνανε καλά». Δεν έχουμε όλοι Alzheimer, κάποιοι ξεχνούν όμως δεν τραγουδάμε μόνο γι’ αυτό», διευκρινίζει. «Όμως χρωστάμε ευγνωμοσύνη στον δάσκαλό μας. Μας δίνει τη δυνατότητα να αναδείξουμε ταλέντα σε μια ηλικία που δεν έχουμε πολλά περιθώρια», προσθέτει.
Σαράντα άνθρωποι επί σκηνής
Περίπου 40 άτομα θα βρεθούν στη σκηνή, αριθμός εντυπωσιακός για τα δεδομένα της ομάδας. Οι πρόβες ξεκίνησαν τον Ιανουάριο του 2025. Παρά μια αναγκαστική διακοπή λόγω προβλήματος υγείας του σκηνοθέτη, η προετοιμασία συνεχίστηκε αδιάλειπτα από τον Σεπτέμβριο και μετά. Συνολικά, επτά με οκτώ μήνες εντατικής δουλειάς. Πρόβες σε δύο διαφορετικούς χώρους, στην Καραμανλή και στη Συνδίκα, με δύο γκρουπ που ενώνονται στις γενικές πρόβες για να «δέσει» το σύνολο.
Τη μουσική διεύθυνση και τις ενορχηστρώσεις υπογράφει ο πιανίστας Ιωάννης Τσατσιάδης, επικεφαλής του Οργανικού Συνόλου Cantabile. Μαζί του, ένα σύνολο μουσικών με δύο βιολιά, βιολοντσέλο, φλάουτο, σαξόφωνο, κιθάρα, κρουστά. Συμμετέχουν επίσης τραγουδιστές από το Φωνητικό Σύνολο Ενήχω Vocale, ενώ η χορωδία Έλληχος στηρίζει φιλικά την παραγωγή.
Ιστορίες ανθρώπων στα τραπεζάκια του καφενείου
Η «Ωραία Ελλάς» δεν είναι απλώς ένα ακόμη καλλιτεχνικό γεγονός. Είναι μια δήλωση ότι η μνήμη μπορεί να εξασκηθεί, να τραγουδηθεί, να μοιραστεί. Ότι οι άνθρωποι, ακόμη και όταν η λήθη τους απειλεί, μπορούν να σταθούν σε σκηνή, να κρατήσουν μικρόφωνο και να πουν την ιστορία τους.
Στα 67 του, με παρελθόν στην εστίαση στην περιοχή της Παπάφη, ο Γιάννης Ιωαννίδης βρίσκει τώρα τον χρόνο για το θέατρο που αγαπούσε πάντα. Παρακολουθούσε ανελλιπώς παραστάσεις του Κρατικού Θεάτρου όταν ανέβαινε το Υπερώον με εναλλασσόμενο ρεπερτόριο. Μετά τη δουλειά, άλλαζε ρούχα και πήγαινε κατευθείαν στο θέατρο.
«Σήμερα τραγουδάω και παίζω τον καφετζή του καφενείου, ένας ρόλος που μου ταιριάζει λόγω και της επαγγελματικής του δραστηριότητας είναι άνθρωπος της πιάτσας, με χιούμορ και αμεσότητα, εξηγεί στο emakedonia.gr.
Η Θούλη Ξηροπούλου παράλληλα, μετά τον θάνατο του συζύγου της το 2016, αναζήτησε διέξοδο στις χορωδίες. «Είχα ήδη εμπειρίες από τηλεοπτικές εμφανίσεις και φεστιβάλ μιούζικαλ, όμως εδώ το κίνητρό μου ήταν ο σκηνοθέτης. Είδα ότι ξέρει μουσικά γράμματα. Έχει μεράκι», αναφέρει. Στην παράσταση κρατά έναν μικρό ρόλο, όσο ακριβώς τον θέλει, όπως λέει, γιατί είναι «ανήσυχο πλάσμα» και η δημιουργία είναι ανάγκη, όχι φιλοδοξία.
Η παράσταση ανεβαίνει την Πέμπτη
Η παράσταση ανεβαίνει στο Θέατρο Αριστοτέλειον (Εθνικής Αμύνης 2) την Πέμπτη στις 18.30. Σε μια εποχή όπου όλα τρέχουν, εκείνο το καφενείο της Μπελ Επόκ θα μας περιμένει για δύο ώρες.
Με οικονομική ενίσχυση του Υπουργείο Πολιτισμού, η παράσταση φιλοδοξεί να αποδείξει πως η τέχνη δεν είναι πολυτέλεια αλλά κάποιες φορές ανάγκη. Το ποσό της μερικής επιχορήγησης (3.000 ευρώ) από το Υπουργείο Πολιτισμού καλύπτει ένα μέρος των εξόδων, ο χώρος, τα ηχητικά, η τεχνική υποστήριξη απαιτούν σημαντικούς πόρους. «Δεν είναι κάτι μικρό», λέει ο κ. Καλαμάρας.
Το εισιτήριο κοστίζει 10 ευρώ και μπορείτα να το προμηθευτείτε στα γραφεία της Εταιρείας (Πέτρου Συνδίκα 13 και Κωνσταντίνου Καραμανλή 164) και στην είσοδο του θεάτρου, η πρόσκληση είναι ανοιχτή.
